ನಿರುಪಮಾ, ಮೃದುಲಾ, ಹರಿಣಿಯವರ ’ನಿರಂತರ’

ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಮಜಲುಗಳ ನಿರಂತರ ಹರಿವನ್ನು ಸಾದರಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ‘ನಿರಂತರ’ ನೃತ್ಯಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರಸಸೋಪಾನದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಸಿತಗೊಂಡು ಭರತನಾಟ್ಯ(ನೃತ್ಯ) ಪರಂಪರೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿತು. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ‘ನಿರಂತರ’ದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾದವರು ನಿರುಪಮಾ(ರಾಜೇಂದ್ರ). ಅಂತೆಯೇ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ ಮೃದುಲಾ ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಹಾಗೂ ಹರಿಣಿ ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ತಂಡು, ಭರತ..ಹೀಗೆ ನಾಟ್ಯದ ಗುರುಪರಂಪರೆಗೆ ಸರಳ, ಸುಲಲಿತ ಅರ್ಪಣೆಗೈವ ಮೂಲಕ ಕಲಾವಿದೆಯರು ಇತ್ತಿದ್ದು ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಆರಂಭ. ನಾಟ್ಯದ ಮಾರ್ಗಪರಂಪರೆಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮೃದುಲಾ ಪುಷ್ಪಗಳ ಅಂಜಲಿಯನ್ನಿತ್ತರೆ; ಕೌತ್ವವನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಹರಿಣಿ ಮೃದುಲಾರ ‘ಗುರು’ತ್ವಕ್ಕೆ, ನಟುವಾಂಗಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದರು. ರಸನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಂತರ್ಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮುಖಜಾಭಿನಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅನುಭವ ಹರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೃದುಲಾ ಅವರಿಂದ ಮೂಡಿಬಂದ ‘ಆಡಿಕೊಂಡಾರ್’ ನರ್ತನವು ಕನಕಸಭೆಯ ಶಿವ, ದೇವಿಯರ ನೃತ್ಯಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಚೆಂದವಾಗಿ ಮೂಡಿಸಿ ಭಾವಸ್ಪುಟತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು.

ನಿರುಪಮಾ ನರ್ತಿಸಿದ ‘ಲಾಸ್ಯರಂಜಿನಿ’ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿಯೇ ಇಡಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸುಂದರ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ; ಕೈಶಿಕೀ ವೃತ್ತಿಯನ್ನನುಸರಿಸಿ ಕರಣ, ಚಾರಿ, ಅಂಗಾಹಾರಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಂಡ ನೃತ್ತವು ಹೇಗೆ ಇಂದಿನ ನೃತ್ತವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಶುಷ್ಕತೆಯನ್ನು ಕಳಚಿಕೊಂಡು ರಮಣೀಯವಾಗಬಲ್ಲುದು, ಸಂವಹನಶೀಲವೂ ಮನೋಹರವೂ ಆಗಬಲ್ಲುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಬೆನ್ನುಡಿ ಬರೆಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಭರತಮುನಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದನ್ವಯ ಕರಣ-ಅಂಗಹಾರಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಬಳಸುವ ನಿರುಪಮಾರ ಜಾಣ್ಮೆ ನೃತ್ತನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಅದ್ಭುತವೆನಿಸುವ ಸಾಕ್ಷಿ. ಪುರಂದರದಾಸ ವಿರಚಿತ ಪದ ‘ಹಿಡಕೋ ಬಿಡಬ್ಯಾಡ’ಕ್ಕೆ ಇತ್ತ ವರ್ಣಬಂಧದ ಸೊಬಗು ನಿರುಪಮಾರ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಯಿತು. ನಳಕೂಬರ-ಮಣಿಗ್ರೀವರ ಶಾಪವಿಮೋಚನೆಯ ಮರ್ಮದ ಹಿಂದಿನ ಕೃಷ್ಣನ ತುಂಟಾಟವನ್ನು, ಕುಚೇಲನ ಲಜ್ಜೆ, ಅಸಹಾಯಕತೆ, ಬಯಕೆ, ಬಡತನ, ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕಂಡ ಖುಷಿ, ತೃಪ್ತಭಾವ ; ನರಕಾಸುರನಿಂದ ವಿಮೋಚನೆಗೊಂಡ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಇಂಗಿತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅವರಲ್ಲಾಗುವ ಧನ್ಯತೆ, ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದ ಕೃಷ್ಣನೆಡೆಗೆ ಅರ್ಜುನನ ಅದ್ಭುತ-ಭಕ್ತಿ ಮಿಳಿತ ಭಾವ, ಪಂಡರಾಪುರದ ಪಾಂಡುರಂಗನ ಕಥೆಯ ಹಿನ್ನಲೆ, ಯಮುನಾ ನದಿ ತೀರದ ಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲೆಗಳು.. ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಆಯಾಯ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ರಸಪ್ರವಾಹವನ್ನೇ ಹರಿಸಿದರು. ಹಿನ್ನಲೆಗಾಯನದ ಒನಪು, ಲಾಲಿತ್ಯ, ರಾಗವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತಷ್ಟು ನಾಟ್ಯಾನುಸಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಎರಡನೇ ಜತಿ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆಸ್ವರದ ನುಣುಪಿನ ಎಳೆಗಳು ಒಂದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಸಿತವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಎರಡನೇ ಚರಣಸ್ವರ ಉದ್ಧತಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಕಾಣುವುದೂ ತಪ್ಪುತ್ತಿತ್ತು.

ಗುರು ಪರಂಪರೆಗೆ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ನಮನ

ಶತಾವಧಾನಿ ಡಾ. ಆರ್. ಗಣೇಶ್‌ರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರುಪಮಾರಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ‘ವಾಸಕಸಜ್ಜಿಕಾ’ ನಾಯಿಕೆ ಸ್ಥಾಯಿಭಾವವನ್ನು ಕಾಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ಅಷ್ಟನಾಯಿಕೆಯರ ಎಲ್ಲಾ ಭಾವಗಳನ್ನೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ್ದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸ್ತುತ್ಯಾರ್ಹ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಪ್ರಲಂಭ ಶೃಂಗಾರದಿಂದ ಸಂಭೋಗ ಶೃಂಗಾರಕ್ಕೆ ಜಾರುವ ಅಂತ್ಯಸಂದರ್ಭವನ್ನು ರಸಿಕರ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕೆಂಬಂತೆ ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿ ಬಳಸಿದ ನಿರೂಪಣೆ ಮೆಚ್ಚಬೇಕಾದದ್ದು. ದೀಪವನ್ನಾರಿಸಿದ ನಾಯಿಕೆಯ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ರಂಗ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ನೃತ್ಯಬಂಧವೊಂದರ ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಯಿಭಾವದೊಳಗೊಂದಾಗಿಸಿದ್ದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಲಾವಿದರ ಸೃಷ್ಟಿಶೀಲ ಮತ್ತು ಲೋಕಾನುಭವ ತಿಳಿವಿಗೆ ಕೈಗನ್ನಡಿ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನೃತ್ಯವು ಹೇಗೆ ಅದರ ಮುಕ್ತಾಯದ ತರುವಾಯವೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಅನಂತವಾಗಿ ಹರಿಸಲು ನೆರವಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥ ಉದಾಹರಣೆ. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಅವರ ರಂಗ-ಬೆಳಕು ಸಂಯೋಜನೆಯು ಶ್ಲಾಘನೀಯ.

ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೇ ಬಳಸದೆ ಕೇವಲ ಸಂಗೀತದ ಲಯ, ರಾಗದೊಳಗೆ ಬೆಸೆದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ‘ಚಂದ್ರ’ ಅಂದಿನ ನೃತ್ಯಪ್ರದರ್ಶನದ ಹೈಲೈಟ್. ಹಳ್ಳಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಗೋಧೂಳಿಯಿಂದ ಮೇಲೇಳುವ ನೃತ್ಯಸಂದರ್ಭವು ಚಂದ್ರನ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಯಾರ‍್ಯಾರಿಗೆ ಹಿತ, ಅಹಿತವೆನ್ನುವ ಸಾರಾಂಶದಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು. ಬೆಳದಿಂಗಳೂಟ, ಹಕ್ಕಿಯು ತನ್ನ ಮರಿಗೆ ಗುಟುಕು ನೀಡುವುದು, ನೈದಿಲೆಗಳ ಅರಳುವಿಕೆಯ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿ ಚಂದ್ರದರ್ಶನ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಹಿರಿಮೆ ಹೇಳುವ ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ವಾಸಕಸಜ್ಜಿಕೆ, ಅಭಿಸಾರಿಕೆ, ವಿರಹೋತ್ಕಂಠಿತೆಯರಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ಮಗುವನ್ನು ಬಗೆಬಗೆಯಾಗಿ ಓಲೈಸುವ ತಾಯಿ ಚಂದ್ರನ ಕುರಿತಾಗಿ ನೀಡುವ ಅತಿರಮ್ಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿಗೆ ವಿನಾಯಕನ ಕಥೆ, ಪಾರ್ವತಿ ಶಾಪ, ಬಡಾಯಿ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಂದ್ರನಿಗಾಗುವ ನಾಚಿಕೆ, ಮಗು ಚಂದ್ರನತ್ತಲೇ ಪದೇ ಪದೇ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗುವಾಗ ತಾಯಿಯ ಚಡಪಡಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ನೂತನವೆನಿಸುವ ವಸ್ತುವಿನ ದುಡಿಮೆ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಫಲವನ್ನಿತ್ತಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಲೋಕಧರ್ಮಿ ನಡೆ ಮತ್ತುನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡ ನಿರುಪಮಾ ಅವರು ಕಳ್ಳರ ಚರ್ಯೆಗಳು, ಚಂದ್ರನಿಂದ ಅವರಿಗೊದಗುವ ಫಲಾಫಲಗಳನ್ನು ರಂಜನೀಯವಾಗಿಯೂ ದುಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದ ಅಷ್ಟೂ ಮಂದಿ ಕಲಾವಿದರ ಶ್ರಮ ಸಾರ್ಥಕ.

ಅದ್ಭುತ ’ಶಾಂತ’

‘ಚಂದ್ರ’ನ ನಿರೂಪಣೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವೆಂಬಂತೆ ನಿರುಪಮಾ ಆಯ್ದುಕೊಂಡದ್ದು ಬುದ್ಧನಾಗುವ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ಜೀವನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಲ್ಲಿ ಬಡವನನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಬರುವ ಅಮಾಯಕತೆ, ಮುದುಕನಿಂದ ಒದಗುವ ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆ, ಸಾವಿನ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ ಆವರಿಸುವ ಹಂತಗಳನ್ನು ವಿಷದವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಟ್ಟ ನಿರುಪಮಾ; ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬಂಧನದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವೈರಾಗ್ಯಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಸಾಕ್ಷೀಕರಿಸಿದರು. ಬುದ್ಧನ ‘ಶಾಂತ’ ಭಾವವೂ ರಸಾನಂದದ ಸೋಪಾನಕ್ಕೇರುವಾಗ ಅದ್ಭುತವೆನಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟೀತು ಎಂಬುದು ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಬಂದದ್ದು ನಿರುಪಮಾರ ಬುದ್ಧನ ಅಭಿನಯದಲ್ಲೇ ! ಇದು ಕೇವಲ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ತೋರದೆ; ನಾಟ್ಯವೊಂದು ರಸಿಕರಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರೂಪಿಸಬೇಕಾದ ‘ಶಾಂತ’ ಭಾವಕ್ಕೆ ಆ ಸಂದರ್ಭದ ಬುದ್ಧನೂ ಅನ್ವರ್ಥನಾಗಿದ್ದ !

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹಿರಿಯ ಸಂಘಟಕರೂ, ಕಲಾವಿದರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ ಸಾಯಿವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರ ಸಾರಥ್ಯದ ಸಾಯಿ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವ ಯುವ ನೃತ್ಯಾಕ್ಷಾಂಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ಸದಭಿರುಚಿಯ, ಪೋಷಕವಾತಾವರಣ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಕಳೆದೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಘಟನೆಯಾದ ಈ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರತೀ ತಿಂಗಳಿನ ಒಂದನೆ ತಾರೀಕಿನಂದು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಸೇವಾಸದನದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜನೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದು ಇದುವರೆಗೆ ಸುಮಾರು ೩೦ ಕಂತುಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರೈಸಿದೆ. ಭಾರತದ ಯುವ ನೃತ್ಯಕಲಾವಿದರಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯನ್ನೂ, ಅಂತೆಯೇ ಉತ್ತಮ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿರುವ ಈ ಉತ್ಸವ ಅಂತರ್‌ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಆಯೋಜನೆಗೊಂಡು ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದೆ.

ಸಾಯಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರೇ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಚೆನ್ನೈನಂತಹ ಕಲಾಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೂ ಸಿಗದ ಸಹೃದಯ ವಾತಾವರಣ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಪ್ರಸ್ತುತಿಗೆ ಕಲಾವಿದರು ದೇಶದ ಹಲವು ನೆಲೆಗಳ ಕಲಾವಿದರು ಉತ್ಸುಕರಾಗುತ್ತಿರುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಚಾರ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂಬಂತೆ ಇದುವರೆಗೆ ಸುಮಾರು ೩೦೦ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಯುವ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮುಕ್ತ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೪೦೦ರವರೆಗೆ ಆಸಕ್ತ ಕಲಾವಿದರ ಅರ್ಜಿಗಳ ‘waiting list’ನ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಸಾಯಿ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವದ್ದು.

ಈ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಮತ್ತು ೩೧ನೇ ಕಂತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧ರಂದು ಏರ್ಪಾಡಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತೀ ಕಲಾವಿದರಿಗೂ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಯಂತೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ನೃತ್ಯಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ಭೋಪಾಲ್‌ನ (ರಾಯ್‌ಘರ್ ಘರಾನಾ) ಅನುರಾಧಾ ಸಿಂಗ್ ತುಸು ಹೆಚ್ಚೇ ಸಮಯವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡರಾದರೂ ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ಶಾರದಾಸ್ತುತಿ, ತೀನ್ ತಾಲ್‌ನ ಪಾದಕ್ರಿಯಾ, ತರಾನಾ, ಠುಮ್ರಿ, ಮತ್ತು ಅಮಿರ್ ಖುಸ್ರು ರಚನೆಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಗಮನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡವು. ಆದರೆ ಭಾವಸ್ತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಬಿಗುವೆನಿಸುವ ನೃತ್ತ ಸಂಯೋಜನೆ, ಚಕ್ಕರ್( ಭ್ರಮರಿ)ನ ಸಮಯೋಚಿತ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ದೃಢತೆಯು ಕಲಾವಿದೆಗೆ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ.

ನಂತರ ಪ್ರಸ್ತುತವಾದ ಭರತನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಪುತ್ತೂರು ಅವರ ಭಾವ ತನ್ಮಯತೆ, ನೃತ್ತಾಸ್ವಾದನೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಭಿನಂದನಾರ್ಹ. ದೇಹಸೌಷ್ಟವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಿಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡರೆ ನಾಡಿಗೆ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ಬೆಳಗಬಲ್ಲ ಸೂಚನೆಗಳು ಗಾಢವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಖಂಡಿತಾ ನಾಯಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪದ ‘ಇಂದೆಂದು ವಚ್ಚಿತಿವಿರಾ’ಗೆ ತೇಜಸ್ವಿನಿಯ ಮುಖಜಾಭಿನಯ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಭಾವದೊಳಗೊಂದಾಗುವ ಅಂತರ್ದೃಷ್ಟಿ ರಸಾನುಭವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉಳಿದಂತೆ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ, ಗಣೇಶವಂದನ, ನಟರಾಜವೈಭವ ನೃತ್ಯಗಳು ಆಕೆಯ ಪ್ರತಿಭಾ ಕ್ಷಿತಿಜದ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳೆಂಬಂತೆ ಬೆಳಗಿದವು. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯೆಯ ನೃತ್ಯ ನಿರೂಪಣೆ ಗುರು ದೀಪಕ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಶೈಲಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದೂ ಶ್ಲಾಘನೀಯ.

ಮೈಸೂರು ನಾಗರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರ ಸಮೂಹ ನೃತ್ಯಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ವೈಭವವೆನಿಸುವ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಹಿನ್ನಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ದೃಶ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಣ್ತುಂಬಿಸಿದರೆ ; ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿದುಷಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ ಅಪೂರ್ವ ಕೇಶವ್ ಮತ್ತು ಹಾಸನದ ವಿದುಷಿ ಅಂಬಳೆ ರಾಜೇಶ್ವರಿ (ಈ ಬಾರಿಯ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತೆ) ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಉನ್ನತ್ ಜೈನ್ ಅವರ ನೃತ್ಯಪ್ರಸ್ತುತಿಗೆ ಭಾವಾನುಭವದ ನೈಜ ಒತ್ತಾಸೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಾಗಿದ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಇತ್ತಾವು.

nritya neerajana CD cover

ಅನನ್ಯ ಕಲಾಸಂಸ್ಥೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಲಾವಿದರ ಪಾಲಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳತ್ತ ಕೈಚಾಚುತ್ತಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ದಾಖಲಾರ್ಹವಾದ ಸಂಸ್ಥೆ. ಡಾ. ಆರ್.ವಿ.ರಾಘವೇಂದ್ರ ಅವರ ಸಮರ್ಥ ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ.

ಅನನ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಕಳೆದೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವಿದ್ವಾನ್ ಗುರುಮೂರ್ತಿ, ಶ್ರೀವತ್ಸ, ಮಾನಸಿ ಮುಂತಾದ ಕಲಾವಿದರ ಸಹಕಾರದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ನೆಲದ ಸೊಗಡಿನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಭರತನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಎರಡು ಆಡಿಯೋ ಸಿಡಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ತಲಾ ೧೦೦ ರೂ ಗಳ ಕ್ರಯಕ್ಕೆ ಲೋಕಾರ್ಪಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಭರತನಾಟ್ಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ನರ್ತಕರಿಗೆ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ಮುಕ್ತ, ಸಹೃದಯಿ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಅನನ್ಯದ್ದು. ಈ ಬಾರಿಯೂ ನೃತ್ಯ ನೀರಾಜನದ ಮೂಲಕ ಮೃದಂಗ ವಿದ್ವಾನ್ ಗುರುಮೂರ್ತಿ, ವಿದ್ವಾನ್ ಶ್ರೀವತ್ಸ, ವಿದ್ವಾನ್ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶರ್ಮ, ವಿದ್ವಾನ್ ಪ್ರಸನ್ನಕುಮಾರ್ ಇವರುಗಳ ಶ್ರಮವನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಆಡಿಯೋ ಸಿಡಿಗಳ ೩ ಮತ್ತು ೪ನೇ ಸರಣಿಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿವೆ.

ನೀರಾಂಜನಿ, ಗೋರಕ್ ಕಲ್ಯಾಣ್, ವಿಟಪಿ, ಸೂರ್ಯ, ಲತಾಂಗಿ ಮುಂತಾದ ಅಪರೂಪದ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಹೊಸೆದ ಶ್ರೀವತ್ಸ, ಶರ್ಮ, ಪ್ರಸನ್ನ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲರಳಿದ ಸುಮನೋಹರ ರಚನೆಗಳು, ಗುರುಮೂರ್ತಿಯವರ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಪಾಟಾಕ್ಷರ-ಸ್ವರಗುಚ್ಛಗಳು ಶ್ರವಣಮನೋಹರವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ನೃತ್ಯಬಂಧಗಳೂ ಕೂಡಾ ಎಂದಿನ ಏಕತಾನತೆಯನ್ನು ಮುರಿದು ಅಪೂರ್ವವೆನಿಸುವ ತ್ರಿಶ್ರ ಗತಿ ಏಕತಾಳದ ಗಣೇಶ ಸ್ತುತಿ, ನರಸಿಂಹ ಕೌತ್ವಂ, ಖಂಡಜಾತಿ ತ್ರಿಪುಟ ತಾಳದ ತಿಲ್ಲಾನ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಹೊಸದೆನಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಈ ಬಾರಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡ ಪ್ರತೀ ಸಿ.ಡಿಯ ಬೆಲೆ ೫೦೦ರೂ.ಗಳಾಗಿದ್ದು ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯಿಂದ ತಿಲ್ಲಾನದವರೆಗಿನ ಭರತನಾಟ್ಯ ಮಾರ್ಗಪದ್ಧತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳು ಚೆಂದನೆಯ ನೃತ್ಯಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಇಂಬನ್ನಿತ್ತಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಪುರುಷ ನರ್ತಕರಿಗೇ ಮೀಸಲಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೃತ್ಯಮಾರ್ಗವು ನರ್ತಕರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ನಾಯಕ ಭಾವದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಅಮೋಘ ಯತ್ನ. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕಲಾವಿದಸ್ನೇಹಿ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಪ್ರಯೋಗದ ರೂವಾರಿ ಅನನ್ಯ’ದ ಶ್ರಮ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅನುಪಮ ಮತ್ತು ಅಭಿನಂದನೀಯ. ಈ ಶ್ರಮವನ್ನು ಅದರ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಭವ್ಯವಾಗಿಸುವ ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಧಾರಸಹಿತ ನಿರೂಪಣೆ ಕಲಾವಿದರ ಕರ್ತವ್ಯ.

ಎರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ನೃತ್ಯನೀರಾಜನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯುವ ಕಲಾವಿದರ ನೃತ್ಯಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಭರತನಾಟ್ಯ ಶೈಲಿಗಳ ಕುರಿತ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಯಿತು. ಮೊದಲದಿನ ಜರುಗಿದ ಡಾ. ಟಿ.ಎಸ್.ಸತ್ಯವತಿ, ಗುರು ಲಲಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್, ಡಾ. ಕರುಣಾ ವಿಜಯೇಂದ್ರ, ವಿದ್ವಾನ್ ಪ್ರವೀಣ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ನಡುವಿನ ‘ನೃತ್ಯಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರ-ಪ್ರಯೋಗದ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ’ಯ ಕುರಿತ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲದ ವಿಚಾರಮಂಡನೆ ಮತ್ತು ಸಂವಾದ ಬೋಧಪ್ರದವಾಗಿತ್ತು.

‘ಕಲಾವಿದರು ನೃತ್ಯದೊಳಗೊಂದಾಗಿ ಆನಂದದಿಂದ, ರಸಾನುಭವದಿಂದ ಮಿಂದೆದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲರು, ರಸಾನುಭೂತಿಯಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಬಲ್ಲರು’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಿದ್ದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೮ರಂದು ಅನುಪಮಾ ಹೊಸಕೆರೆ ನೇತೃತ್ವದ ‘ಧಾತು’ ಉತ್ಸವದ ಉದ್ಘಾಟನಾರೂಪವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದ ನಿರುಪಮಾ(ರಾಜೇಂದ್ರ) ಅವರ ಭರತನಾಟ್ಯ(ನೃತ್ಯ). ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿರುಪಮಾರ ಭರತನೃತ್ಯ ಗುರುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವಾಹನೆ ಅವರಲ್ಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದರೂ ಅತಿಶಯವಲ್ಲ.

ನಿರುಪಮಾ -ಭರತನೃತ್ಯ

ವಲಚಿ ರಾಗಕ್ಕೆ ಹೆಣೆದ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಗೆ ತಲಪುಷ್ಪಪುಟ ಕರಣದಿಂದಲೇ ಅಡಿಯಿಟ್ಟ ನಿರುಪಮಾ ದಿಕ್ ಸ್ವಸ್ತಿಕ, ಕಟಿಚ್ಛಿನ್ನ, ಕರಿಹಸ್ತ, ಊರೂದ್ವೃತ್ತ, ಬದ್ಧ ಮುಂತಾದ ಕರಣ, ಚಾರಿಗಳನ್ನು ನೃತ್ತಹಸ್ತ- ಅಡವಿನ ಸಮಯೋಚಿತ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ಹಂತಕ್ದಲ್ಲೇ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರುಪಮಾರಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ನಯ, ಒನಪಿನ ಹರಿವು, ರೇಖಾಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಯಿತು. ನಂತರ ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ‘ಮುದಾಕರಾತ್ತಮೋದಕಂ’ ಸ್ತೋತ್ರಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹದವಾಗಿ ಬೆರೆಸಿದ ವಿನಾಯಕನ ರೂಪ ವರ್ಣನೆಯು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯವೊಂದು ಹೇಗೆ ಸಮಾಜಮುಖಿಯಾಗಬಲ್ಲುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನಿತ್ತಿತು. ಹಾಸ್ಯದ ಅಧಿದೇವತೆಯಾದ ಗಣಪನ ಗುಣವಿಶೇಷಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಒಡಮೂಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪಟ್ಟಣ, ನಗರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನನ್ನು ಕಾಣುವ ಬಗೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಚಂದಾಸಂಗ್ರಹ, ಸಿಡಿಮದ್ದುಗಳ ಭರಾಟೆ, ಮೆರವಣಿಗೆ, ಗಣಪನಿಗೆ ಗಣಪನೇ ಅಣಕವಾಗುವ ಪಡಿಪಾಟಲು..ಹೀಗೆ ಸಮಾಜದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ವ್ಯಂಗ್ಯ, ವಿಡಂಬನೆಯ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಸಿತಗೊಂಡವು. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಕಧರ್ಮಿಯ ಸೂಕ್ತ ಅಳವಡಿಕೆ ಹೇಗೆ ರಸಸೃಷ್ಟಿಗೆ, ಸಂವಹನಕ್ಕೆ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೂ ನರ್ತನಲೋಕದೊಳಗೆ ಒಂದಾಗಿ ಆನಂದಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರುಪಮಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.

’ಹಿಡಕೋ ಬಿಡಬ್ಯಾಡ’ ಕನ್ನಡ ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ನಿರುಪಮಾ

‘ಹಿಡಕೋ ಬಿಡಬ್ಯಾಡ’- ಪುರಂದರದಾಸ ವಿರಚಿತ, ಡಾ. ಪದ್ಮಾ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗದ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆ, ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನೂ ಬೆರೆಸಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದಂತೆ ನರ್ತಿಸಿದ್ದು ನಿರುಪಮಾರ ನೃತ್ಯಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗ. ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಗಂಧರ್ವರ ಶಾಪಮೋಕ್ಷ, ಕುಚೇಲ ಅನುಗ್ರಹ, ನರಕಾಸುರ ವಧೆ, ಅಹಲ್ಯಾ ಶಾಪಮುಕ್ತಿ, ಕಾಳಿಂಗಮರ್ದನ, ಯಮುನಾ ತೀರದ ಕೃಷ್ಣ, ಪಂಡರಾಪುರದ ಕೃಷ್ಣ, ದಾಸರ ಭಕ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಕೃಷ್ಣ ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಸಾಕ್ಷೀಕರಿಸಿದರು. ಅಭಿನಯವನ್ನು ವರ್ಣದ ಜತಿ, ನಡೆ, ಅರುದಿಯ ವಿಸ್ತಾರದೊಳಗೂ ಒಂದಾಗಿಸಿ ಸ್ಥಾಯಿಭಾವವನ್ನು ಕಾಯ್ದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ನಿರುಪಮಾ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಆಯಾಯ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ವ್ಯಭಿಚಾರಿ ಭಾವಗಳನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾ (ಉದಾ: ಅಹಲ್ಯಾ ಶಾಪವಿಮುಕ್ತಿಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿನ ಆಕೆಯ ರೋಮಾಂಚನ, ಕುಚೇಲನ ಆಶ್ಚರ್ಯ, ತಾಯಿ ಯಶೋದೆ ಬಿಗಿದ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೃಷ್ಣನ ತುಂಟಾಟ, ಕಾಳಿಂಗನ ಹೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ನರ್ತಿಸುವಾಗ ಹಾವಿನ ಚರ್ಮದ ನುಣುಪಿಗೆ ಕಾಲನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ) ಸರ್ಪಿತ, ಭುಜಂಗಾತ್ರಾಸಿತ, ರೇಚಿತ, ವರ್ತಿತ, ಅಪವಿದ್ಧ, ನಿಕುಟ್ಟಕ, ಸ್ವಸ್ತಿಕರೇಚಿತ, ಅರ್ಧರೇಚಿತ, ಅರ್ಧಸ್ವಸ್ತಿಕ, ಮತ್ತಲ್ಲಿ, ಛಿನ್ನ, ಗಜಕ್ರೀಡಿತ ಇತ್ಯಾದಿ ಕರಣಗಳನ್ನು, ಚಾರಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುತ್ತಾ ವಾಕ್ಯಾಥಾಭಿನಯದ ಸೊಗಸನ್ನು, ನೃತ್ತ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯದ ಅವಿನಾಭಾವ ಬೆಸುಗೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನೂ ನರ್ತನದೊಳಗೆ ಒಂದಾಗಿಸಿದರು. ಚಿಟ್ಟೆಸ್ವರದ ಲಾಲಿತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನರ್ತನದಲ್ಲೂ ತೋರಿಬಂದು ; ವರ್ಣದ ಅಭಿನಯ ಭಾಗ ನಿರ್ಗಮಿತ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಾಯಿಭಾವವನ್ನು ಕಾಯ್ದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ನಿಲುವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಶ್ಲಾಘನೀಯ.

”ನಗುಮೊಮು’ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ಮಯಳಾದ ಸೀತೆ..

ನಂತರ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ‘ನಗುಮೊಮು’ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸೀತೆಯು ಅಶೋಕವನದಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಆಶುನರ್ತನವೆಂಬಂತೆಯೇ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದು, ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರತೀ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೀತೆ ‘ರಾಮನ ನಗುಮೊಗ ಕಾಣದೆ ತಾನು ಸಾಯಲು ಸಿದ್ಧಳಿಲ್ಲ’ವೆಂಬಂತೆ ಆತನನ್ನೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ತನ್ಮಯಳಾಗುವ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂತು. ಮೋಹನಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗಕ್ಕೆ ಹೆಣೆದ ಲಾಲ್ಗುಡಿ ಜಯರಾಮನ್ ಅವರ ತಿಲ್ಲಾನಕ್ಕೆ ತಲಸಂಘಟ್ಟಿತ ಕರಣದ ಮೂಲಕ ತ್ರಿಕಾಲಕ್ಕೆ ನರ್ತಿಸಿದ ನಿರುಪಮಾ ಅರುದಿಯಲ್ಲಿ ಚಾರಿ-ಅಂಗಭೇಧಗಳನ್ನು ಲಯಾನುವರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿದರು. ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ ಕಾವಡಿಯ ಕುರಿತ ಭಾವವು ಏಡಕಾಕ್ರೀಡಿತ ಮುಂತಾದ ದೇಸೀನೃತ್ಯ ನಡೆಗೆ ಹೊಂದುವ ಕೆಲವು ಕರಣಗಳ ಅಭಿನಯದಿಂದ ಮನಗೆದ್ದಿತು.

ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಕಾಣುವ ಸೀತೆ

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ನಡೆಗೆ ತಕ್ಕ ಲಲಿತ ಮತ್ತು ಉದ್ಧತ ಅಭಿನಯ, ರಾಜೇಂದ್ರ ಅವರ ಸೂಕ್ತವಾದ ಬೆಳಕಿನ ಸಂಯೋಜನೆ, ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶರ್ಮರ ಚೇತೋಹಾರಿ ಗಾಯನ, ಗುರುಮೂರ್ತಿ(ಮೃದಂಗ), ಮೀರಾ (ಸಿತಾರ್), ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ (ಕೊಳಲು) ಅವರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಅತ್ಯಪೂರ್ವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ದುಡಿದಿದೆ. ಒಂದೆಡೆ ಕಥಕ್ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ನಿರುಪಮಾ ಭರತನಾಟ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕಣ್ಣು ಕೀಲಿಸದಂತೆ ಅಮೋಘವಾಗಿ ನರ್ತಿಸಬಲ್ಲರು, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದ ನಂತರವೂ ಅದರ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಉಳಿಸಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದು ನಿರೂಪಿತವಾದರೆ; ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇಂದು ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ರಸಾನಂದವು ಅವರಿಂದ ಮರುಸೃಷ್ಟಿ ಪಡೆದೀತು ಎಂಬ ಆಶಯ ನಮ್ಮದು.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೯ರಂದು ಹರಿಣಿ ಸಂತಾನಂ ಮತ್ತು ಬಳಗ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ಭರತನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ದಿವಂಗತ ಸುಂದರೀ ಸಂತಾನಂ ಅವರ ಶ್ರಮವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತಂದಿತು. ಕರಣಾಂಗಹಾರ-ಚಾರಿ-ನೃತ್ತಹಸ್ತಾದಿಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಂಡು ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ, ಜತಿಸ್ವರ, ನಟರಾಜನ ವರ್ಣನೆಯ ‘ಆನಂದಮೇ’ಕೃತಿ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ದ್ವಾರ್ಕಿ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ರಚನೆಯ ದೇಶಭಕ್ತಿಗೀತೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡ್ಡಯನದಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕವಸ್ತುವಿಗೆ ಹೆಣೆದ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಸ್ತುತಗೊಂಡಿತು.

’ಚಂದಭಾಮ’- ಹರಿಣಿ ಮತ್ತು ನಯನಾ

ನಂತರ ಯಕ್ಷನೃತ್ಯ ‘ಚಂದಭಾಮಾ’ಕ್ಕೆ ಹರಿಣಿ ಮತ್ತು ನಯನ ಸೊಗಸಾದ ಅಭಿನಯ ತೋರಿದರು. ಕಲಾವಿದೆ ನಯನಾ ತಮ್ಮ ಲಾಲಿತ್ಯ, ಚೈತನ್ಯ, ಸಹಜ ಅಭಿನಯ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಗಿದರು. ದೀಕ್ಷಾ, ನಮಿತ ಅವರು ನರ್ತಿಸಿದ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ರಚನೆಯ ‘ಜಯ ಶ್ರೀ ವೈಕುಂಠ ಮುಕುಂದ’ ಭಜನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಂತ್ಯ ಕಂಡಿತು. ಭರತನಾಟ್ಯದ ರಸದೃಷ್ಟಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೋಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಈ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಗುರುತರವಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿದೆ. ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ನೃತ್ಯೋತ್ಸಾಹ, ಕಲಾಪೋಷಕರ ಒತ್ತಾಸೆ ಅಗತ್ಯ ಬೇಕಿದೆ.

ತದನಂತರದ ನೃತ್ಯಪ್ರಸ್ತುತಿ ಎಸ್.ಎಸ್.ಮೀರಾ ಅವರಿಂದ ಜರುಗಿತು. ಹಿರಿಯ ಗುರು ದಿವಂಗತ ಕೇಶವಮೂರ್ತಿ ಅವರ ಪುತ್ರ ಬಿ.ಕೆ.ಶ್ಯಾಮಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ. ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ಬೆಳಗುವ ಸಹಜ ಅನುಭೂತಿ, sಸಾಹಿತ್ಯಾರ್ಥ ಅರಿಯುವ ಭಾವಪ್ರಕಾಶ, ದೇಹ ಕಸುವು, ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿತನ ಮೀರಾಳಿಗೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ರಸಸಿದ್ಧಿಗೆ ಪರಿಶ್ರಮ ಬೇಕಿದೆ. ಮೀರಾ ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ನರ್ತಿಸಿದ ತೋಡಯಂನಲ್ಲಿ (ರೆಕಾರ್ಡೆಡ್ ಸಂಗೀತ) ನಟುವಾಂಗಕ್ಕೆ ಅನುಸರಣಾರ್ಹವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಕೊರತೆ ಕಂಡುಬಂತು. ಬಿಲಹರಿ ರಾಗದ ಸ್ವರಜತಿ ‘ರಾರಾ ವೇಣುಗೋಪಾಬಾಲಾ’ದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ನಡುವೆ ತಂತು ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ನೃತ್ತ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹರಿದು ಸ್ಥಾಯಿ ಭಾವ ಮರೆಯಾದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು.

ಮೀರಾ ಅವರಿಂದ ’ರಾರಾ ವೇಣು’ನರ್ತನ

ನಂತರ ‘ಆನಂದ ತಾಂಡವ’, ರಾಗಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣೆದ ಶ್ರೀರಾಮನ ಕುರಿತ ಭಾವಗಳ ‘ನವರಸ ರಾಮಾಯಣ’ ಮತ್ತು ದಶಾವತಾರ ಸಹಿತ ಮಂಗಳಂನ್ನು ನರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ‘ಭಯಕಾರಕ ಶ್ರೀರಾಮ’ ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ ‘ರಾಮನು ಭಯಪೀಡಿತನಾದ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದಲ್ಲದೆ; ಭೀಭತ್ಸ ರಸಕ್ಕೆ ರಾಮನ ಗುಣವನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗ ‘ಸೀತಾ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ’ ಏಕೋ ಇರಿಸುಮುರಿಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಪದದ ಅರ್ಥಕ್ಕಷ್ಟೇ ನೀಡುವ ಅಭಿನಯದಲ್ಲುಳಿಯದೆ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಾಭಿನಯದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದರೆ ಕಲಾರಂಗ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಲಾವಿದೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

aruna mohanti and troupe

ವೈಭವೋಪೇತ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಕಂಡ ಈ ಉತ್ಸವ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ, ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ ಜಾಜ್, ಸಮಕಾಲೀನ, ನಾಟಕ, ಜಾನಪದ ..ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಜರುಗಿದ ನೃತ್ಯಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಪಾರಂಪರಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಇತ್ತಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೪ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಮಿಲೇನಿಯಂ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಿನಿ ರವಿ ಅವರ ಭರತನಾಟ್ಯ, ಅನುಜ್ ಮಿಶ್ರಾ ಅವರ ಕಥಕ್ ಆಯೋಜನೆಗೊಂಡು ಗಮನ ಸೆಳೆದರೆ; ಚೌಡಯ್ಯ ಸಂಸ್ಮರಣಾ ಭವನದಲ್ಲಿ ಅರುಣಾ ಮೊಹಾಂತಿ ಮತ್ತು ತಂಡ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಮೂಹ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತ್ತು. ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥನ ಉತ್ಸವದ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸಮೂಹ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಸೂಕ್ತ ಪರಿಕರ, ಲಾಲಿತ್ಯ, ವೇಗ, ಭಾವತನ್ಮಯತೆಯಿಂದೊಡಗೂಡಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಸೆಳೆದರೆ ನಂತರ ಪ್ರದರ್ಶಿತಗೊಂಡ ವಂದೇ ಮಾತರಂ- ಭಾರತಮಾತೆ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾದ ಉತ್ಕಲ ದೇವಿಯರ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಿತಾರ್ಥವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿ ಉತ್ತಮ ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು. ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾದ ರೆಕಾರ್ಡೆಡ್ ಆಡಿಯೋ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನುಸುಳಿದ ತೊಂದರೆಗಳು ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೋ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಇರಿಸುಮುರಿಸನ್ನಿತ್ತು ಅಡಚಣೆ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ರಂಜನೀಯತೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ.

aditi mangaladas

ನಂತರ ಅದಿತಿ ಮಂಗಲ್ ದಾಸ್ ಮತ್ತು ತಂಡ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ಕಥಕ್ ನೃತ್ಯ ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಬೆಡಗನ್ನಿತ್ತಿದಾದರೂ ಭಾವ ಸ್ಫುಟತೆಯ ಕೊರತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ರಭಸದ ಚಕ್ಕರ್, ರಂಗಸಜ್ಜಿಕೆ, ಬೆಳಕಿನ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಸೊಗಸಿಗೆ ಇತ್ತ ಮಹತ್ತ್ವದ ಮುಂದೆ ನೃತ್ಯ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಿತ ನಿಲುವನ್ನು ಸಂವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಡೆ ಅನುಭವಿಸಿತು. ಎಷ್ಟೇ ಭವ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ; ಭಾವವಿಹೀನತೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಆನಂದಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯು ರಸದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಾಣುವಲ್ಲಿ ಖಂಡಿತಾ ಸೋಲುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದೆಲ್ಲೆಡೆ ವರ್ಷದ ೩೬೫ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಸಧಾರೆಯನ್ನೇ ಹರಿಸುತ್ತಾ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಜೆಗಳನ್ನೀಯುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸರಣಿ ಎಂದು ಗಿನ್ನಿಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ಅತ್ಯಪೂರ್ವ ಶ್ರಮ ‘ಸೂರ್ಯ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್’. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಆಯೋಜಕರಿಗೂ, ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನಿತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಲಾರಾಧಾಕರಿಗೂ ಅಭಿನಂದನೆಗಳು ಸಲ್ಲಲೇಬೇಕು. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ೫ ದಿನಗಳ ಸಂಗೀತ-ನೃತ್ಯ ಸರಣಿ ನಡೆಯಿತು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಆರಂಭವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗದ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ನಿಯಮಿತ ಅಭಿನಯದಲ್ಲೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಂವಹನವನ್ನಿತ್ತವರು ತಮಿಳ್ನಾಡಿನ ರಮಾ ವೈದ್ಯನಾಥನ್.

ರಮಾ ವೈದ್ಯನಾಥನ್

ಅಲರಿಪ್ಪುವಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ‘ಸನ್ನಿಧಾನಂ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿನೂತನವಾದ ರೀತಿಯೆಂಬಂತೆ ಶಿಲ್ಪ, ಕಲೆ, ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತು, ಧ್ವಜಸ್ತಂಭ, ಪ್ರಕಾರ ಮುಂತಾಗಿ ಆಕಾರಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಸಭಾ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದ ರಮಾ, ದೇವಿ ಬೀಜಮಂತ್ರದ ಮತ್ತು ಪಾಟಾಕ್ಷರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಚುರುಕು ಗತಿಯ, ಉತ್ಸಾಹಪೂರ್ಣ ಚಲನೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ದೇವರ ಸನ್ನಿಧಾನವನ್ನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ತಂಜಾವೂರು ವಡಿವೇಲು ರಚನೆಯ ರೀತಿಗೌಳ ರಾಗದ ವರ್ಣವನ್ನು ಉಪಮೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ವಿವರವಾದ ಸಂಚಾರೀಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ವರ್ಣದ ಜತಿ ಸಂಯೋಜನೆ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕವಾದರೂ ಅದರ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಲಯ ತಪ್ಪುವಂತಾಗಿತ್ತು. ವರ್ಣದ ಮುಖ್ಯಗುರಿಯಾದ ಸ್ಥಾಯೀ ಭಾವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವರ್ಣದುದ್ದಕ್ಕೂ(ನೃತ್ತವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಜರುಗಿತಾದರೂ; ಅವರಲ್ಲಿನ ಭಾವಸ್ಫುಟತೆ ವಿಷಯದ ಸಂವಹನಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ವರ್ಣದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಅವರ ಭಾವವು ರಸದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಸೋತಿದ್ದು ಹೌದು.

ರಮಾ ಅವರೊಳಗಿದ್ದ ಕಲಾವಿದೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಜಾಗೃತವಾದದ್ದು ಮುತ್ತು ತಾಂಡವರ್ ರಚನೆಯ ಕಮಾಸ್ ರಾಗದ ಪದಕ್ಕೆ. ಆದರೆ ಪದಾಭಿನಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಕಸಜ್ಜಿಕೆಯ ನಾಯಿಕೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅನುಭವ, ಕ್ರಿಯೆ-ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನಿತ್ತ ಕಲಾವಿದೆ; ನಂತರದ ಪಾಪನಾಶಂ ಶಿವನ್ ರಚನೆಯ ‘ಕೃಷ್ಣನಂತಹ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಏನು ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿರುವೆಯೇ ಯಶೋದಾ’ ಎಂಬ ಭಾವದ ‘ಎನ್ನ ತವಂ ಸೈದನೈ’ ಕಾಪಿ ರಾಗದ ಪದಕ್ಕೆ ಇಹವನ್ನು ಮರೆಯದೆ, ಪರಕ್ಕೇ ಏರದ ಸಂಧಿಗ್ಧ ಬಗೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನಿತ್ತದ್ದು ಕೊಂಚ ಹಿನ್ನೆಡೆ ಕಂಡರು. ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರದಾಸ್ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯ ಪ್ರಭುಗಳ ರಚನೆಗೆ ರಾಸಲೀಲಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನು ಬೃಂದಾವನವನ್ನು ತೊರೆದರೂ ಆತನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಉಳಿದ ಬಗೆಯನ್ನು ತೋರಿದ ನೃತ್ಯಬಂಧ ಅಷ್ಟೇನೂ ತೃಪ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ವಿವರವಾದ ನಡೆ-ಅಡವುಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನದ ನೃತ್ತ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಣ್ಣ, ಸಣ್ಣ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸುವ ಅಭಿನಯ ಅವರ ಪ್ಲಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಗೋವಿಂದ್ ಅವರನ್ನೂ ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಮುಖಜಾಭಿನಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾವಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನಿತ್ತು, ನೃತ್ತ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯದ ಸಾಂಗತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಶ್ರಮವಿದ್ದರೆ ರಂಗವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ತನ್ಮಯವಾಗಿ ಬೆಳಗಿಸಬಹುದು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದು ಸಾಯಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರ ಬೆಳಕು ಸಂಯೋಜನೆ. ಕಾರೈಕುಡಿ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರ ನಟುವಾಂಗ ಗಟ್ಟಿತನದಿಂದ ಕೂಡಿದರೆ; ಇಂದು ನಾಯರ್ ಅವರ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟ ಮುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ.

ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು, ಭರತನಾಟ್ಯ, ಕಥಕ್ ಮುಂತಾಗಿ ಹಲವು ನೃತ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹದವಾಗಿ ಬೆರೆಸಿ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿಯೂ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರರೂಪ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇದ್ದ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಯುವ ಜನತೆಯ ಕೇಂದ್ರಾಕರ್ಷಣೆಯೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವೆಂಬಂತೆ ಇದ್ದದ್ದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨ರಂದು ಪ್ರದರ್ಶಿತಗೊಂಡ ನಿರುಪಮಾ-ರಾಜೇಂದ್ರ ಅವರ‘ಕಥಕಿಟಥೋಂ’ – ಸಮೂಹ ಮತ್ತು ಯುಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ರಂಗಸಜ್ಜಿಕೆ, ಬೆಳಕು ಸಂಯೋಜನೆ, ಸುಂದರ-ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳು, ಕ್ಷಿಪ್ರ ಚಲನೆ, ಸಂಗೀತದ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ನುಡಿತವನ್ನೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಕೊರಿಯೋಗ್ರಫಿ- ಪ್ರಸ್ತುತ ನೃತ್ಯರಂಗದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಗಮನ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು. ಈ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಮಾದರಿಯೆಂಬಂತೆ ರೂಪ ಪಡೆದು ಮೂರು ದಿನಗಳ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವದ ದೊಡ್ಡ ಹೈಲೈಟ್ ‘ಕಥಕಿಟಥೋಂ’ ಆದದ್ದು ನೆರೆದಿದ್ದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕವರ್ಗ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ.

'Meera-maadhava'

ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಆರಂಭಿಕ ನೃತ್ಯ ‘ಪ್ರಸ್ತಾವನಾ’ ನೃತ್ತಹಸ್ತ, ಚಾರಿಗಳ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ, ಚೊಕ್ಕದಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿತ್ತಾದರೂ ಉಳಿದ ಸಂಯೋಜನೆಗಳೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಪೇಲವವೆನಿಸಿತು. ಆದರೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಭೋಗ ಶೃಂಗಾರದ ಎಳೆಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಶಕುಂತಲೆ-ದುಷ್ಯಂತರ ಪ್ರೇಮದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ದುಂಬಿಯ ಪುರಾಣವೆಂಬಂತೆ ಹೇಳಿಸಿದ ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೆ ಕಥಕ್ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ನೃತ್ಯದ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಕಥೆಗೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕನ್ನಿತ್ತದ್ದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಭಿನಂದನಾರ್ಹ. ನಂತರ ನಿರೂಪಿತವಾದ ವಿಪ್ರಲಂಭ ಶೃಂಗಾರಕ್ಕೆ ಮೀರಾ ವಸ್ತುವಾಗಿ, ಕೃಷ್ಣನ ದೈವಿಕ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಮೀರಾಳ ಕ್ಷಣ ಕ್ಷಣದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಸಂಯೋಜನೆ ನಿರುಪಮಾ-ರಾಜೇಂದ್ರ ಅವರ ಯುಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿತು. ವೀರರಸವನ್ನು ಚಿಮ್ಮಿಸಿ ಸಭಿಕರಲ್ಲೂ ಉತ್ಸಾಹದ ಚಿಲುಮೆಯನ್ನು ಹರಿಸಿ ಒಟ್ಟು ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದು ‘ಅರ್ಥ’ದ‘ಅಭಿಮನ್ಯು’ವಿನಲ್ಲಿ. ಈ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಾಧರಿತ ಪಾಟಾಕ್ಷರಗಳು, ಕರಣಗಳು, ಭೂಮಿ-ಆಕಾಶ ಚಾರಿಗಳು ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ವೀರನನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿತು. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಉಪಮೆಗಳು, ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸುವ ಚಿಂತನೆ ಅಭಿನಂದನಾರ್ಹ. ಅದರೊಳಗೂ ದುಂಬಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ್ ಮತ್ತು ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಪಾತ್ರದ ಸೋಮಶೇಖರ್ ಅವರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ‘ಸ್ಪೆಷಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್’!

ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಾದ ‘ಕಥಕಿಟಥೋಂ’ ಅಂತೂ ಮೋಹಕ ಮಾಯಾಜಾಲವನ್ನೇ ಬೀಸಿ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಅನುರಣಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ‘ಗ್ಲಾಮರಸ್’ ಎನಿಸುವ ಅಂತ್ಯ ನೀಡಿತು. ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ್ ಡಿ.ರಾವ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಮುನ್ನೆಲೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾವಿದರ ಒಟ್ಟು ಶ್ರಮ, ಚೈತನ್ಯ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷದ ಮೌಲ್ಯಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಒಟ್ಟಂದವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು.

ಡಾ. ಪದ್ಮಾ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಮತ್ತು ಶತಾವಧಾನಿ ಡಾ.ಆರ್. ಗಣೇಶ್

ಭರತ ಕಲೆಗಳ ಆದ್ಯ ಗುರು ಭರತಮುನಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನೂ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಭರತನೃತ್ಯದ ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ ಕಲಾವಿದೆ ಡಾ. ಪದ್ಮಾಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರು ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ ಒಂದುವಾರದ ಭರತನಾಟ್ಯ ಶಿಬಿರವನ್ನು ನಿರುಪಮ ರಾಜೇಂದ್ರ ಅವರ ಅಭಿನವ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಕಂಪೆನಿಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ೪ರಿಂದ ೧೦ರ ವರೆಗೆ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ನೃತ್ಯ ಗುರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಈ ಕಮ್ಮಟವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ನೃತ್ಯಕಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟದ್ದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಭಿನಂದನೀಯ.

ಶಿಬಿರದ ಎರಡು ದಿನಗಳು ಅಂಗೋಪಾಂಗ ಬೇಧ, ಚಾರಿ, ಕೆಲವು ಕರಣಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೃತ್ಯಶಿಕ್ಷಣದ ನವೀನ ಮುಖಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರೆ ; ಉಳಿದ ದಿನಗಳು ಡಾ.ಪದ್ಮಾ ಅವರು ಪುರಂದರದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆ ‘ಹಿಡಕೋ ಬಿಡಬ್ಯಾಡ’ ವರ್ಣ ಹಾಗೂ ಪದ್ಮಾ ಅವರ ತಾಯಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ರಚಿತ ಕೃಷ್ಣನ ಕುರಿತ ನಾಮಾವಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ನರ್ತನವು ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅರಳಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಣ ಮುಂತಾದ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಆಚೆಗಿನ ರಸಭಾವದಲ್ಲಿ ಮಿಂದೇಳುವ ಪದ್ಮಾ ಅವರು ಈ ಬಾರಿ ವರ್ಣ, ಭಜನ್ ಕಲಿಕೆಗೆ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಸೀಮಿತವಾಗಿಸಿದರೇನೋ ಎಂದೆನಿಸಿದರೂ; ಕಣ್ತೆರೆಸುವ ಅವರ ಆಹ್ಲಾದರೂಪದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಭವ, ಅಭಿನಯಾದಿ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಬೆಂಗಳೂರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದ್ದ ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಚಿಂತಾನಾರ್ಹ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನಿತ್ತಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಮಯದ ಅಭಾವವೋ, ಅಭಿಲಾಷಿತಾರ್ಥಿಗಳ ಅಂತರ್ಗತ ಅಭ್ಯಾಸ-ನಿಲುವುಗಳಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಕರಣ, ಚಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನ- ಅಧ್ಯಯನದ ಅಲಭ್ಯತೆಯ ಪರಿಣಾಮವೋ, ಉದ್ದೇಶಿತಾರ್ಥದ ರಾಜಿಗೋ ಶಿಬಿರ ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯ ತರಬೇತಿಯ ಕುರಿತಂತೆ ಇದ್ದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಫಲಗೂಡದೇ ಕೊರತೆಗಳಾಯಿತೇನೋ ಎಂದು ಅನಿಸಿದ್ದು ದಿಟ. ಆದರೂ ಮೊಗೆದಷ್ಟೇ ದಕ್ಕುವುದು ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯೂ ಅನ್ವಯವೇ ಹೌದು.

ಭರತನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ ಅಭಿನವ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ

ಶತಾವಧಾನಿ ಡಾ. ಆರ್. ಗಣೇಶ್ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಇತ್ತ ಏಳು ದಿನಗಳ ಉಪನ್ಯಾಸವೂ ಬೋಧಪ್ರದವಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲದೆ ನೆರೆದ ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹನಿಗೂಡಿಸಿದ ಭಾವುಕ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತಂದಿತ್ತಿತು. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶಿಬಿರದ ಮುಖ್ಯ ಸತ್ತ್ವ ಶತಾವಧಾನಿ ಗಣೇಶರ ಉಪನ್ಯಾಸದಲ್ಲೇ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತೆಂದರೂ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಭರತಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಧನ್ಯತೆಯನ್ನು ಮನತುಂಬಿ ಸ್ಮರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೇ; ಶಿಬಿರಾರ್ಥಿಗಳ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕಂಡು ಸಂತುಷ್ಟರಾದ ‘ಪದ್ದು ಅಕ್ಕ’ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಗದೊಮ್ಮೆ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆ. ಅಂದಹಾಗೇ ಡಾ.ಪದ್ಮಾ ಅವರು ಯೋಜಿಸಿದ ಭರತಮುನಿಯ ಆಲಯದಂತಹ ಉದಾತ್ತ ಆಶಯ, ಹನಿ ಹನಿಗೂಡಿ ಹಳ್ಳವಾಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಮ್ಮ ನಾಡಿನಲ್ಲೂ ಮೂಡಿಬಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಸುಕಾದ ನೃತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು, ನರ್ತನದೆಡೆಗಿನ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿಸಲಿ

ದ್ವಾರಕೀ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಕಮಾಚ್ ರಾಗದ ಕನ್ನಡ ವರ್ಣ ‘ಭುವನಸುಂದರನ’ಕ್ಕೆ ಹೆಣೆದ ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ನೃತ್ತ, ಮಧ್ಯಮಕಾಲ ಚರಣದ ನಂತರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡ ವೇಗ ಹಾಗೂ ಆರ್ದ್ರ ಅಭಿನಯ ; ರೇವತಿ ರಾಗದ ಕೀರ್ತನೆ ‘ಮಹಾದೇವ ಶಿವಶಂಭೋ’ಗೆ ನಟೇಶ ಕೌತ್ವಂನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಪಾಟಾಕ್ಷರ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಸಂದ ಗಾಂಭೀರ್ಯ, ಭಕ್ತಿ, ರೌದ್ರಾದಿ ನವರಸಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹಿಡಿದಿರಿಸಿದಂತದ್ದು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇವರೀರ್ವರ ನೃತ್ಯಗುರು ಭಾನುಮತಿಯವರ ಶ್ರಮ ಮೆಚ್ಚುವಂತಹುದು ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯಕಛೇರಿ ಗಾಯನಕ್ಕೆ ಗಾಯಕರ ಕೊರತೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸ್ವತಃ ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿರುವ ಶ್ರುತಿ ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಿಂಚನ್ನಿತ್ತಿದ್ದು ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ. ಉತ್ತಮ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯವಿದೆ

ಆಂಗಿಕ, ಆಹಾರ್ಯ( ವೇಷಭೂಷಣಾದಿ ರಂಗ ಸನ್ನಿವೇಶ)ದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ರೂಪಕಗಳು ಭವ್ಯವಾಗಿತ್ತಾದರೂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದಷ್ಟು ಶ್ರಮ ನಿರೀಕ್ಷಿತ. ವಾಚಿಕಾಭಿನಯ ಅಥವಾ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಪಯೋಗವೂ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ಹೊಯ್ಸಳ ವೈಭವ’ ರೂಪಕದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನುಳಿದು ಯಾವ ಬಗೆಯ ಹೊಯ್ಸಳ ಅಥವಾ ಕರ್ನಾಟಕದ ನೆನಪುಗಳನ್ನೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸದೇ ; ಕೇವಲ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಯುದ್ಧ ವೈಭವದ ಕುರಿತ ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯ ಮತ್ತು ನಡೆಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅದು ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ರಾಜನ ಯುದ್ಧಾದಿ ಶ್ರಮಗಳ ಕುರಿತ ಒಂದು ಪ್ರತೀಕವೆಂಬಂತೆ ಆಗಿ ಹೋಗುವ ಸಂಭವ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿಯೇ ಕಂಡಿವೆ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಲೆಯ ನೃತ್ಯವೈಭವದ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೆ ಯೋಜಿಸಲಾದ ಜತಿಸ್ವರವೂ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪ್ರಭಾವ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಂತೆಯೇ ‘ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರು’ ಕೂಡಾ ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾದ ನೃತ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ರಂಗರೂಪ ಸಂವಹನಕಾರಿಯಾಗುವಲ್ಲಿ ತುಸು ತಡವೆನಿಸುತ್ತದೆಯೆಂದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ರೂಪಕಗಳೂ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನು ಜೊತೆಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಅದರೊಳಗಿನ ಚಮತ್ಕಾರೀ ನಡೆಗಳು ಒಟ್ಟಂದವನ್ನು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಹೊರತು ರಂಗರೂಪಕದ ಒಟ್ಟು ಧನಾತ್ಮಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಪಾತ್ರಗಳ ವೇಷಭೂಷಣ, ಬೆಳಕು-ನೆರಳಿನ ಸಂಯೋಜನೆಯೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ವೈಭವಯುತ ರಂಗನಿರ್ಮಾಣ ಸಫಲವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು