: Noopura bhramari | ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿ : ನರ್ತನ ಜಗತ್ತಿಗೊಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣ | Bharatanatyam Magazine ::

‘ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನೃತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಸಾಮಗ’ ಇವರಿಗೆ

ಸಂಪಾದಕಿ — Tue, 31 Jan 2012 12:52:22 +0000

ವಿದುಷಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಸಾಮಗ

ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿ’ ದ್ವೈಮಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ(ರಿ.) ನೃತ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಮರ್ಶಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಗೌರವಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ‘ವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನೃತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ’ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ತಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ವಿಷಯ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ೨೦೧೧ನೇ ಸಾಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಡಾ. ಶತಾವಧಾನಿ ಗಣೇಶ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಮಿತಿಯು ವಿಮರ್ಶೆಗಳ ಮೌಲ್ಯ, ಉದ್ದೇಶ, ಸ್ವರೂಪ, ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನಾಧರಿಸಿ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಈವರೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅನುಪಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಉಡುಪಿಯ ವಿದುಷಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಸಾಮಗ ಅವರನ್ನು ಒಮ್ಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ವರುಷ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆ/ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ/ ವೆಬ್ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 34 ವಿಮರ್ಶಾ ಲೇಖಕರ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಸಾಮಗರ ಕೊಡುಗೆಯು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 2012 ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಯನಾ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಶೋಧಕರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಜಂಟಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ನೃತ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣದ ಸಮಾರೋಪದಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆಯಾಗಲಿದ್ದು ಗೌರವಧನ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪತ್ರ, ಸ್ಮರಣಿಕೆ, ಫಲತಾಂಬೂಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ

ಸಂಪಾದಕಿ — Thu, 29 Dec 2011 12:29:49 +0000

ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿಯ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಬಳಗ :

ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕಿ ಮತ್ತು ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಮನೋರಮಾ ಬಿ. ಎನ್.

ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಅಧ್ಯಾಪಿಕೆಯೂ, ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಕಲಾವಿದೆಯೂ, ಸಂಶೋಧಕಿಯೂ ಆದ ಶ್ರೀಮತಿ ಮನೋರಮಾ. ಬಿ. ಎನ್. ಇವರು ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕಿಯಾಗಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಹುಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣಕರ್ತರು. ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ & ಅಧ್ಯಾಪಿಕೆಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 20 ವರ್ಷಗಳ ಭರತನಾಟ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅನುಭವವಿರುವ ಇವರು ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು, ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ವೇದಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಇದುವೇ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಜನನಕ್ಕೆ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು.

ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಲಲಿತಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆದ ಇವರು ಕಲೆಯ ಸಾಧನೆಯ ಮಹದಾಸೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಯು.ಜಿ.ಸಿ. ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೇ ವಿಶೇಷ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆ ಹೊಂದಿ, ಮೂರು ವರ್ಷ ಮಡಿಕೇರಿ, ಮಂಗಳೂರು, ಉಜಿರೆಯಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಾಗರಭಾವಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ; ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹಾಯಕಿಯಾಗಿ ಪ್ರೊ.ಜಿ.ಕೆ.ಕಾರಂತ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಿನಿಮಾ ಸಬ್ಸಿಡಿ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ನೆರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ’ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಟುವಾಂಗ ಪರಂಪರೆ’ಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲು ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಕೂಡಾ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

2008ರಲ್ಲಿ ಯು ಎಸ್ ಎ ಯ ಚಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಕ್ಕ- ಕನ್ನಡ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ವತಿಯಿಂದ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆಗಾಗಿ ನಡೆದ ಜಾಗತಿಕ ಲೇಖನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇವರ ‘ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಫ್ಯೂಷನ್ ಪರಂಪರೆ’ ಎಂಬ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿದೆ.ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯ/ನೃತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಅಖಿಲ ಹವ್ಯಕ ಮಹಾಸಭೆಯು ೨೦೦೮-೦೯ ನೇ ಸಾಲಿನ ವಿದ್ವತ್ ಸಮ್ಮಾನನವನ್ನಿತ್ತು ಸನ್ಮಾನಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.

ತಂದೆ: ಬಿ. ಜಿ. ನಾರಾಯಣ ಭಟ್, ತಾಯಿ : ಸಾವಿತ್ರಿ ಬಿ. ಎನ್, ಸಹೋದರ: ಬಿ.ಎನ್. ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ; ಮೂಲತಃ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಪಂಜ ಸೀಮೆಯವರಾದರೂ ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಂತವರು, ಇವರ ಪೂರ್ವಿಕರು ಮಡಿಕೇರಿಯ ಲಿಂಗರಾಜನಿಗೆ ಆಸ್ಥಾನ ಪುರೋಹಿತರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಮನೋರಮಾ ಅವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಪ್ರೌಢ, ಪಿಯುಸಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ : ಸರಕಾರಿ ಮಾದರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಸರಕಾರಿ ಪ್ರಥಮದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಮಡಿಕೇರಿ.; ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎಲ್‌ಸಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿಗೇ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ (೧೨೪/೧೨೫ ಅಂಕ) ಪಡೆದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು, ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದವರು. ಉಜಿರೆ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಐಚ್ಛಿಕದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.ಇವರ ಪತಿ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಸಾದ್ ನಿಡ್ದಾಜೆ ಭ್ರಮರಿಯ ಬಳಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರು.

ಭರತನಾಟ್ಯ
ಭರತನಾಟ್ಯದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ೨ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮಡಿಕೇರಿಯ ನಾಟ್ಯನಿಕೇತನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾಜಿ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲೆ, ಪ್ರಸ್ತುತಃ ಚಂದ್ರದೀಪ ನೃತ್ಯಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಾಚಾರ್ಯೆ, ಪಂದನಲ್ಲೂರು ಶೈಲಿಯ ಶ್ರೀಮತಿ ವಿದುಷಿ ವೀಣಾ ಕಾರಂತ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ನೃತ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು. ಅಲ್ಪಕಾಲ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್‌ನ ಗುರು ಅಂಬಳೆ ರಾಜೇಶ್ವರಿ, ಮಂಡ್ಯದ ಗುರುದೇವ ಲಲಿತ ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗುರು ಶ್ರೀಮತಿ ವಿದುಷಿ ಚೇತನಾ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಅವರಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿ ಕೈಗೊಂಡು, ಮಡಿಕೇರಿಯ ನೃತ್ಯ ಮಂಟಪ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಾಚಾರ್ಯೆ ಶ್ರೀಮತಿ ವಿದುಷಿ ರೂಪಾ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉಪಾಧ್ಯ ಅವರಲ್ಲಿ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ಶೈಲಿಯ ನೃತ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಮನೋರಮಾ, ತದನಂತರ ಸ್ವಂತ ಶ್ರಮದಿಂದ ವಿದ್ವತ್ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪಡೆದವರು. ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪ್ರದರ್ಶನ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತಲೂ ನೃತ್ಯದ ಬಗೆಗಿನ ತುಡಿತ, ಅರಿಯುವಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮುಖ್ಯ ಎನ್ನುವ ಇವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾಟ್ಯ ಕರಣಗಳ ಕುರಿತು ಭರತನೃತ್ಯದ ಹಿರಿಯ ಗುರು ಪದ್ಮಾ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಪರಂಪರೆಯ ಡಾ.ಶೋಭಾ ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಅವರಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಹಲವು ನೃತ್ಯಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿರುವ ಅನುಭವವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿಯೂ, ತೀರ್ಪುಗಾರಾಗಿಯೂ, ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನೃತ್ಯ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ, ಆಕರ್ಷಕ ನಿರೂಪಣೆ ಜನಮನದ ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ, ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಭರತನಾಟ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಬಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಇವರನ್ನು ಹಲವು ಸನ್ಮಾನಗಳೂ ಅರಸಿ ಬಂದಿವೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ

ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರೂ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಕಲಾವಿದ ಉಜಿರೆ ಅಶೋಕ ಭಟ್ ಅವರ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಜಿರೆಯ ‘ಯಕ್ಷಕೂಟ’ದಲ್ಲಿ ಮನೋರಮಾ ಪಳಗಿದರು. ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿತು, ಹವ್ಯಾ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ಸತತ ೩ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಲಕ್ಷದೀಪೋತ್ಸವ, ಮಹಾನಡಾವಳಿ, ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಅಖಿಲ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಹಾ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬೆಂಗಳೂರು ದೂರದರ್ಶನ, ಉಜಿರೆ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಮಂಗಳೂರು, ಮಡಿಕೇರಿ ಮುಂತಾದವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಸಂಜಯ, ಸೀತೆ, ಮಯೂರದ್ವಜ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಮೋಹಿನಿ, ದೇವಿ ಮುಂತಾದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಭಿನಯಪೂರ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ, ಹಾಸ್ಯ, ಪಕಡಿ ವೇಷಗಳು ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾಸಿಕ ಯಕ್ಷಪ್ರಭಾದ ದಶಮಾನೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನಿತರಾದ ಮನೋರಮಾ, ಮಂಗಳೂರಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಯಕ್ಷೋತ್ಸವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿ, ಸತತ ೩ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಯಕ್ಷ ದಿಗ್ಗಜರಿಂದ ಇವರ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಹಾರ್ದಿಕ ಮನ್ನಣೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಸುಳ್ಯದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ, ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿ ಕರಡು ಪ್ರತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮನೋರಮಾ ಅವರು ಒಬ್ಬರು. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನೂ ಇವರು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದಾರೆ.

ಏಕಪಾತ್ರಾಭಿನಯ-ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ
‘ಚಂದ್ರಹಾಸ- ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿ’- ಜನಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತು ಹಲವು ಜಿಲ್ಲಾ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ತಂದಿತ್ತ ಇವರ ಏಕಪಾತ್ರಾಭಿನಯ. ಸುಮಾರು ೫೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಕಾಭಿನಯ, ಕಿರುನಾಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಅನುಭವ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೂ ಜೊತೆಗಿದೆ. ಎಸ್.ಎಲ್.ಭೈರಪ್ಪ ಅವರ ’ಮಂದ್ರ’ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನಾಧರಿಸಿ ರಂಗಾಯಣ ನಿರ್ದೇಶಕ ಕಲಾಗಂಗೋತ್ರಿ ಸ್ಥಾಪಕ ಡಾ. ಬಿ.ವಿ.ರಾಜಾರಾಮ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಂಗನಟರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಂಗಶಂಕರವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನರ್ತಕಿ ’ಮನೋಹರಿ ದಾಸ್’ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ.

ಸಂಗೀತ, ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಶಾಖೆಯ ದಿವಂಗತ ಸುಧಾ ಶ್ರೀಧರ್, ವಿದುಷಿ ಶಾಂತಾಬಾಯಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ, ವಿದುಷಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಸೌಮ್ಯಾ ರವಿಶಂಕರ್ ಇವರಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಸಂಗೀತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಜಿಲ್ಲಾ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ೭೫ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಇವರು, ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಸುಗಮಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು
ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಭಾಷಣ, ಚರ್ಚೆ, ಪ್ರಬಂಧ, ಆಶುಭಾಷಣ, ಕಥೆ-ಕವನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾ ಬಹಳಷ್ಟು ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಬಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಇವರು, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲೂ ಸಿದ್ಧಹಸ್ತರು. ರಾಜ್ಯ ಸಹಕಾರ ಮಹಾಮಂಡಳ, ೭೨ನೇ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಹೊಂಬೆಳಕು ಸಂಸ್ಥೆ, ಎನ್‌ಎಂಕೆ‌ಆರ್‌ವಿ ಕಾಲೇಜು ಮುಂತಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಮನೋರಮಾ, ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ರೀ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಕುರಿತಾಗಿ ಇತಿಹಾಸ ಪುಸ್ತಕ ರಚಿಸಿ, ವಿದ್ವಜ್ಜನರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿ ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿ ಪ್ರಥಮ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಭ್ರಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಭರತನಾಟ್ಯ ಹಸ್ತಮುದ್ರೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೃತಿ ’ಮುದ್ರಾರ್ಣವ’ ಹಾಗೂ ಭರತನಾಟ್ಯ ಮಾರ್ಗ ಪರಂಪರೆಯ ಕುರಿತ ’ನೃತ್ಯ ಮಾರ್ಗ ಮುಕುರ’ ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ.
ಹವ್ಯಾಸಿ ಪತ್ರಕರ್ತೆಯಾಗಿ ಇವರ ಸುಮಾರು ೧೫೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಲೇಖನ, ಬರಹ, ನುಡಿಚಿತ್ರಗಳು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ದೈನಿಕ, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡು ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರ, ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಹಲವು ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ, ಕಾರ್ಯಗಾರ-ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿರುವ ಇವರು, ಹಲವು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅತಿಥಿ ಅಂಕಣಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ, ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿತ ಬರಹಗಾರರಾಗಿ ಹಲಕೆಲವು ಕಲಾಸಂಘಟನೆಗಳ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಪರಿಚಿತರು ಕೂಡಾ!

’ಮುದ್ರಾರ್ಣವ’

ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪರಿಭಾಷೆಯಾಗಿ ಹಸ್ತಮುದ್ರೆಗಳ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದಿದ್ದರೂ, ಇವುಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಹಳ ವಿರಳ. ಅದರಲ್ಲೂ ಸಂಹವನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಆಳವಾದ ಪರಿಶೋಧನೆಗಳು ಜರುಗಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಸೌಂದರ್ಯ ಸೂಚಕಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ ವಿನಃ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಥವಾ ಸಂವಹನದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಸ್ತವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಬಗೆಗೆ ವಿವರಣೆಯಿರುವ ಪುಸ್ತಕಗಳಿವೆಯೇ ಹೊರತು ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಒಂದು ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ `ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಹಸ್ತಮುದ್ರೆಗಳು’ ಎಂಬ ವಿಷಯ ಸಂಶೋಧಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿಲ್ಲವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. (ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಯೂ ‘ಹಸ್ತಮಯೂರಿ’ ಯ ಮೂಲಕ ಗಮನಾರ್ಹ ರೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದ ವಿಷಯವೇ. ) ಆದ್ದರಿಂದ ಹಸ್ತ ಮುದ್ರೆಗಳ ಭಾವ, ಉಪಯೋಗ, ಸಂವಹನದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿ ಅವುಗಳ ಬಗೆಗೆ ವಿಸ್ತೃತ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಫಲವೇ ;
‘ಮುದ್ರಾರ್ಣವ’. ಸುಮಾರು ೩೦೦ ಪುಟಗಳ ಗ್ರಂಥ.

ಭರತನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಇತರೆ ಮರೆಯಾಗಿರುವ ಹಸ್ತಗಳ ಕುರಿತ ಅವಲೋಕನ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂವಹನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಷ್ಟರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಂಸೋಧನೆಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ. ಜೊತೆಗೆ ಇತರೆ ನೃತ್ಯಪದ್ಧತಿ (ಉದಾ: ಕಥಕ್ಕಳಿ, ಮಣಿಪುರಿ, ಓಡಿಸ್ಸಿ, ಯಕ್ಷಗಾನ)ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಸ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನಾವು ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ ಎಂಬ ಅವಲೋಕನ. ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಸಮಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಅಂಶಗಳೆಡೆಗೆ ದೃಷ್ಟಿ.
ಅಭಿನಯದರ್ಪಣದ ಅಂಶಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆದರೂ ಉಳಿದಂತೆ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಹಸ್ತ ಮುಕ್ತಾವಳಿ, ಹಸ್ತ ಲಕ್ಷಣ ದೀಪಿಕಾ, ಭರತಸಾರ, ಭರತಕಲ್ಪಲತಾ ಮಂಜರಿ, ಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ಲಾಸ್ಯರಂಜನ, ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ, ನರ್ತನನಿರ್ಣಯ, ಬಾಲರಾಮ ಭರತ, ಪುರಾಣಗಳು, ಸಂಹಿತೆಗಳು, ಪ್ರಣೀತಗಳು, – ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಹಸ್ತಗಳು, ಅವುಗಳ ವಿನಿಯೋಗ, ಮಹತ್ವ, ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಸ್ತಗಳು, ಅವುಗಳ ಮೂಲ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಗ್ರಾಂಥಿಕ ಹಿನ್ನಲೆಗಳು.
ಹಸ್ತ ಮುದ್ರೆಗಳು ಮುದ್ರಾವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾ ಮುಂತಾಗಿ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ, ಮುದ್ರಾ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪೂಜಾ ವಿಧಿ, ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರ, ತಂತ್ರ-ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಪಯೋಗ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುದ್ರೆಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗುವ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಯಾಮಗಳ ತುಲನೆ.
ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಇತಿಹಾಸ, ಗುಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಶೀಲನೆ, ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ಆಳ ಸಂದರ್ಶನ, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆ, ಗ್ರಂಥ ಅಧ್ಯಯನ.

’ನೃತ್ಯ ಮಾರ್ಗ ಮುಕುರ’

ಮನೋರಮಾ ಬಿ. ಎನ್ ಅವರ ‘ನೃತ್ಯ ಮಾರ್ಗ ಮುಕುರ’ – ಭರತನಾಟ್ಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಬಂಧಗಳ ದಾಖಲೆಯುಳ್ಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೃತಿ. ಭರತನಾಟ್ಯದ ಮಾರ್ಗಪದ್ಧತಿಯ ಮಜಲುಗಳನ್ನು, ನೃತ್ಯಾಂಗಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ, ಸಮಗ್ರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರವನ್ನೀಯುವ ೧೬೦ ಪುಟಗಳ ಈ ಕೃತಿ, ಆಸಕ್ತ ಸಹೃದಯರ ಪಾಲಿಗೆ ಸಾಕಲ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯ ಅಧ್ಯಯನಸಾಮಗ್ರಿ. ಮಾರ್ಗ, ದೇಸೀ ನೃತ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಲೋಕಧರ್ಮಿ ನಾಟ್ಯಧರ್ಮಿ ಪ್ರಬೇಧಗಳು, ಆಯಾಯ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಲಾಕ್ಷಣಿಕರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ನಾಟ್ಯಪದ್ಧತಿಯ ಮಜಲುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ನಾಟ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವಾದ ರೀತಿನೀತಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ, ಬದಲಾವಣೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಛೇರಿಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೇಳುವ ಈ ಕೃತಿಯು ಆಲಯ ಮತ್ತು ರಾಜಾಶ್ರಯ ನೃತ್ಯಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದುಬಂದ ಭರತನಾಟ್ಯದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನೂ, ಭರತನಾಟ್ಯಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನೂ ವಿವೇಚಿಸುತ್ತದೆ.

ರಸನಿರೂಪಣೆಯೇ ಕಲೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಧನೆ ಎನ್ನುವ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಹೇಳುವ ಈ ಕೃತಿ, ಭರತನಾಟ್ಯದ ಸಮಕಾಲೀನ ಬದಲಾವಣೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆ, ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಲೋಪದೋಷ, ಗುಣಾವಗುಣಗಳನ್ನೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯಸಮೇತ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದೆ. ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ, ಅಲಾರಿಪ್ಪು ಮುಂತಾದ ನರ್ತನಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ತಮಿಳ್ನಾಡು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದುಬಂದ ವಿವಿಧ ನೃತ್ಯಾಂಗಗಳನ್ನೂ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆ, ಹಿನ್ನಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿದೆ. ನೃತ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿರಿಯರ ಸಂದರ್ಶನ, ಗ್ರಂಥ ಪರಾಮರ್ಶನ, ಅವಲೋಕನ, ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯಾಧಾರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ‘ನೃತ್ಯಮಾರ್ಗ ಮುಕುರ’ದ ವಿಷಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಇಂದಿನ ಭರತನಾಟ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಗತ್ಯ, ಅನಿವಾರ್ಯತೆ, ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ಈ ಪುಸ್ತಕ ನೃತ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಕೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ನಿಜಕ್ಕೂ ಮಾರ್ಗ ಮುಕುರವೆಂಬ ಹೆಸರಿಗೆ ಅನ್ವರ್ಥ.- ಎಂದಿದ್ದಾರೆ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನಿತ್ತ ಅಷ್ಟಾವಧಾನಿಗಳು, ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪರಿಣತರು, ಪೃಚ್ಛಕರೂ ಆದ ಡಾ. ಆರ್. ಶಂಕರ್.

ಭರತನಾಟ್ಯ-ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ‘ಇಂದಿನ’ ಭರತನಾಟ್ಯ ಎಂಬ ನೃತ್ಯಪದ್ಧತಿಗೂ ‘ಅಂದಿನ’ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಹನವಾದ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ತಾರ್ಕಿಕ, ತಲಸ್ಪರ್ಶಿಯಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಾಗಿರುವುದು ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾರ್ಗ ಮುಕುರ ಭರತನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಕೈಗನ್ನಡಿಯೇ ಆಗಿರುವುದು ಅಭಿನಂದನೀಯ.- ಎಂದಿದ್ದಾರೆ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ನಲ್ನುಡಿಯನ್ನಿತ್ತ ಕಲಾ-ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧಕಿ ಡಾ. ಕರುಣಾ ವಿಜಯೇಂದ್ರ.

ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕಲಾ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆ ’ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ’ದ ಹೊಣೆಯನ್ನೂ ಮನೋರಮಾ ಹೊತ್ತವರು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಶೋಧಕರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಶೋಧನಾ ಜರ್ನಲ್ ’ಪರಿಶೋಧ’ದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಪಾದಕಿಯಾಗಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸತ್ರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡವರು. ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಿ ಎಚ್ ಡಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ನಿರತರು. ಇವರ ಆಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಸಮಿತಿಯೊಂದು ರೂಪುಗೊಂಡು ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿ’ಯ ಮೂಲಕ ನೃತ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಮರ್ಶಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ, ಗೌರವಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೇ ವಿನೂತನ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ‘ವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಟ ನೃತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ’ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇವರ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಅಧ್ಯಯನ, ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಸಂಶೋಧನಾಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ದಿನದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಮ್ಮಟ/ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಶೋಧಕರ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಷ್ಣುಪ್ರಸಾದ್ ನಿಡ್ಡಾಜೆ :

ಪ್ರಸ್ತುತ ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ರೀಯುತರು, ಮೂಲತಃ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಇಳಂತಿಲ ಗ್ರಾಮದ ನಿಡ್ಡಾಜೆ ಮನೆತನದವರು. ಪುತ್ತ್ತೂರಿನ ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿಯನ್ನು, ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಕ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನೂ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಕೆಲವು ಕಾಲ ಮೂಡಬಿದ್ರಿಯ ಆಳ್ವಾಸ್ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿಯೂ, ಕೆಲವು ಕಾಲ ಕಂಪೆನಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ರಾಸಾಯನಿಕ ತಜ್ನರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ವಿಷ್ಣುಪ್ರಸಾದ್,ಉತ್ತಮ ಚಿಂತಕರೂ, ಕಲಾಸಕ್ತರೂ ಹೌದು. ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿ ಬಳಗದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುವ ಇವರು, ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಿತರಣೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಟ್ರಸ್ಟಿಯಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ..

ವೇದಮೂರ್ತಿ ಬಿ.ಜಿ. ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ :

ಮಡಿಕೇರಿಯ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ರೀ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಧಾನ ಅರ್ಚಕರೂ, ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿ ಕಳೆದ 45 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ರೀಯುತರು ಸಜ್ಜನಿಕೆಯ, ವಿದ್ವತ್ ಪೂರ್ಣ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನ ವಿಮರ್ಶಕರು, ಸಹೃದಯಿ ಬರೆಹಗಾರರು, ಸೃಷ್ಟಿಶೀಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲಾವಿದರು, ಹಿರಿಯ ಚಿಂತಕರು, ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಹಾಗೂ ಜನ ಮಾನಸಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ಪಂಡಿತರು. ಮೂಲತಃ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಪಂಜಗ್ರಾಮದ ಬರ್ಲಾಯಬೆಟ್ಟು ಎಂಬ ಪೌರೋಹಿತ್ಯ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇವರು ಕಡು ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಶ್ರಮಜೀವಿ. ಇವರು ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಕಛೇರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹೊತ್ತವರು. ಮಡಿಕೇರಿಯ ಹಾಲೇರಿ ರಾಜ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಇವರ ಪೂರ್ವಿಕರು ರಾಜಪುರೋಹಿತರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಸನ್ಮಾನ-ಮಾನಪತ್ರ-ಉಂಬಳಿ ಭೂಮಿ-ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಿರುದಾವಳಿಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಮಹೇಶ್ ಎಲ್ಯಡ್ಕ :
ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಹೇಶ್ ಮೂಲತಃ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಮಾಡಾವು ಸನಿಹದ ಎಲ್ಯಡ್ಕ ಮನೆತನದವರು.

ಕೆಯ್ಯೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ,ಪ್ರೌಢ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಪುತ್ತೂರಿನ ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ ವ್ಯಾಸಂಗ, ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಉನ್ನತದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಇವರು, ಲಲಿತ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು. ಸಾಹಿತ್ಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಚಿಂತನೆಗಳುಳ್ಳ ಮಹೇಶ್, ತಮ್ಮ ಗೆಳೆಯರ ಬಳಗದೊಂದಿಗೆ ರೂಪಿಸಿರುವ ಮಾಹಿತಿ, ವೆಬ್ಸೈಟ್ ನಿರ್ಮಾಣ-ನಿರ್ವಹಣ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಹತ್ತು ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮನ್ನಣೆ, ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇವರು ಭ್ರಮರಿಯ ಬಳಗದವರಾಗಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರು.

ರಾಜಗೋಪಾಲ ಬಿ. ಎನ್
ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿಸ್ತರಣಾ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ ಎಂ ಎಸ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫಾರ್ಮಾ ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ನೂಪುರ ಭ್ರಮರಿಯ ಟ್ರಸ್ಟಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರು.

ವಿಮರ್ಶಕಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ರಾಜ್, ಸರಳ ನಡೆನುಡಿಯ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬರಹಗಾರರು.

ಸಿ. ಎಸ್. ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ :

ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಂದಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದವರಾದ ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಶ್ರಮಜೀವಿ, ಸಂಘಟನಾಶೀಲ, ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತ; ರಾಷ್ಟ್ರ ಜಾಗೃತಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರೌಢ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇವರು, ಮಲ್ನಾಡಿ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಪ್ರೌಢ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿ. ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ, ರಾಷ್ಟ್ರ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲು ಹಲವಾರು ಶ್ರಮದ ನಡುವೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ’ಚೈತ್ರರಶ್ಮಿ’‌ಎಂಬ ಸದಭಿರುಚಿ ಮಾಸಿಕ ಇವರ ಪ್ರವೃತ್ತಿ.ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಾನೇ ಚೈತ್ರರಶ್ಮಿ ಹಲವು ಬರಹಗಾರರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು, ಸದಭಿರುಚಿಯ ಓದುಗ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರ ಬಳಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಹಲವು ಸಾಹಿತ್ಯಾಧರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶನಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನೀವೆಲ್ಲರೂ ನಮ್ಮವರೇ! ನಮ್ಮ ಜೊತೆಗಿದ್ದೀರಿ. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಆಸಕ್ತ ಮಿತ್ರರ ಬಳಗವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಿರಿ.

ಐದನೇ ಸಂಪುಟದ ಆರನೇ ಸಂಚಿಕೆ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಪುಷ್ಯ ’ಹೇಮಂತಋತುಗಾನ’(ನವೆಂಬರ್-ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೧)

ಸಂಪಾದಕಿ — Fri, 16 Dec 2011 07:04:00 +0000

ಹೇಮಂತ ಋತುಗಾನ (ಮಾರ್ಗಶಿರ -ಪುಷ್ಯ ೨೦೧೧)

ನೂಪುರದ ಐದನೇ ಸಂಪುಟದ ಆರನೇ ಸಂಚಿಕೆ -: ಮಾರ್ಗಶಿರ-ಪುಷ್ಯ (ನವೆಂಬರ್-ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೧ ತಿಂಗಳಿನ) ’ಹೇಮಂತಋತುಗಾನ’ಸಂಚಿಕೆ ಡೌನ್ ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು Nupura December ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿ

ನಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಪರಂಪರೆಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವು ಶಿಸ್ತು, ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದಷ್ಟೇ ಸಾಧ್ಯ : ಲಲಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್

'ಮನೂ' ಬನ — Fri, 16 Dec 2011 06:53:00 +0000

ಮೈಸೂರು ಶೈಲಿಯ ಹಿರಿಯ ನೃತ್ಯ ಗುರು ಡಾ.ವೆಂಕಟಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮ ಅವರ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಶಿಷ್ಯೆ ಲಲಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರದ್ದು ಕಲಾರಂಗಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೪೦ ದಶಕಗಳಿಗೂ ಮೀರಿದ ನೃತ್ಯಸೇವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ‘ನೂಪುರ’ ಕಲಾಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಕಲಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನೀಯುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ನೇರ ನುಡಿಯ ಸಜ್ಜನ ಕಲಾವಿದೆ. ಇವರು ಆರಂಭಿಸಿದ ‘ನಿತ್ಯನೃತ್ಯ’ ಉತ್ಸವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲೋತ್ಸವಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೂಳಾದಿ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಪುನರ್ ರಚನೆಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಪಡೆದ ಲಲಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ನೃತ್ಯಸಂಶೋಧನೆಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಸೃಷ್ಟಿಶೀಲರಿಗೆ ಸದಾ ಅನುಕೂಲಿಗಳಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿರುವ ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ ಗುರು. ಕಳೆದ ೨೦೦೮ರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ನೃತ್ಯಕಲಾ ಪರಿಷತ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ನಡೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡಿರುವವರು. ಅವರನ್ನೊಮ್ಮೆ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಮಾತನಾಡಿಸಿದಾಗ…

Guru Lalitha Srinivasan

· ನಿಮ್ಮ ಕಲಾ ಸೇವೆಗೆ ಅನಂತ ನಮನ. ಕರ್ನಾಟಕ ನೃತ್ಯಕಲಾ ಪರಿಷತ್‌ನ ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶಗಳ ಸರಣಿ ಹೇಗೆ ಮುಂದುವರಿದೆ?

೧೯೭೯ರ ಜೂನ್ ೨೫ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ನೃತ್ಯಕಲಾ ಪರಿಷತ್ ಅಂದಿನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ ಗೋವಿಂದ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿ ಹಿರಿಯ ಗುರುಗಳಾದ ಯು.ಎಸ್.ಕೃಷ್ಣರಾವ್, ಕೇಶವಮೂರ್ತಿ, ಲೀಲಾ ರಾಮನಾಥನ್, ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಶ್ರಮವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶಾರದಾ ಉಮೇಶ ರುದ್ರ, ವಸಂತಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಪದ್ಮಜಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಪದ್ಮಿನಿ ರಾವ್ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯೂ ಅನನ್ಯ. ಕರ್ನಾಟಕದ ನೃತ್ಯಕಲಾವಿದರ ಆಶೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳ ಸಂಬಂಧ ಸಾಕಷ್ಟು ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ಮುನ್ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾರೆ. ಆದರೆ ಸಮಯ, ಸಂದರ್ಭಮಿತಿಯೊಳಗೆ ನನ್ನನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ.

· ಆದರೆ ಪರಿಷತ್‌ನ ಕಾರ್ಯ, ಕರ್ತವ್ಯ, ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಂಬಂಧ ಸಾಕಷ್ಟು ಆರೋಪಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೇ ಕಲಾವಿದರಾದಿಯಾಗಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರಲ್ಲಾ. ಅದಕ್ಕೇನು ಹೇಳುತ್ತೀರಿ?

ಆರೋಪ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭ. ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಅದರಲ್ಲೂ ಪರಿಷತ್‌ನಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಭಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಸುಲಭದ ಮಾತಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪರಿಷತ್‌ನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦೦ರಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ ಪರಿಷತ್‌ನ ಸಭೆ-ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದೇ ನನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಮಂದಿಯ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಪರಿಷತ್‌ನಂತಹ ಸಮಗ್ರ ನಿಲುವಿನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆಸೀತು? ನಿರ್ಧಾರ-ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಭಾಗವಹಿಸದೆ, ತಮ್ಮ ಸಲಹೆ-ಸೂಚನೆ-ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದರೆ ಕೇವಲ ಲೋಪಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಆರೋಪ ಮಾಡುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? ಹಾಗೆನೋಡಿದರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನ ಪತ್ರಿಕೆ ಮುದ್ರಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಗತವಾಗುವಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿಭಾಯಿಸಿದ್ದಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನ, ನೆರವಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟದ್ದೂ ಇದೆ. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪರಿಷತ್‌ನಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ಹೋರಾಟವೇ ಸರಿ. ಕೊನೆಯಪಕ್ಷ ಸದಸ್ಯರ ಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲ, ಸಹಕಾರಗಳು ಕಾಲನುಕೂಲಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಾದರೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಷತ್ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಬಹುದು.

ಕರ್ನಾಟಕ ನೃತ್ಯಕಲಾ ಪರಿಷತ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಲಲಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್

· ಪರಿಷತ್‌ನ ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ಗುರಿಗಳೇನು?

ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಪರಿಷತ್ ತನ್ನದೇ ಒಂದು ಸ್ವಂತ ಕಟ್ಟಡ, ಕಛೇರಿ ಹೊಂದಬೇಕೆಂಬುದು ಕನಸು. ನನಸಾಗುವ ಹಂತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದೇವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಶಾರದ ಉಮೇಶ್ ರುದ್ರ ಅವರ ಶಾರದಾ ಮಹಿಳಾಸಮಾಜದಲ್ಲೇ ಪರಿಷತ್‌ನ ಸಭೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಲಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಪರಿಷತ್ ವರ್ಷವರ್ಷವೂ ನಟರಾಜೋತ್ಸವ, ಭರತಮುನಿ ಉತ್ಸವ, ಅಂಕುರ ಉತ್ಸವ, ನೃತ್ಯದ ಕುರಿತಂತೆ ಉತ್ಸವಗಳು, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ-ಕಾರ್ಯಾಗಾರ, ಕಮ್ಮಟ, ಉಪನ್ಯಾಸ ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರತೀವರ್ಷ ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಲಿದ್ದು ಈಗಾಗಲೇ ಮೈಸೂರು, ತುಮಕೂರು, ಉಡುಪಿ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಮೈಸೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಪ್ರಾಯೊಗಿಕವಾಗಿಯೂ, ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿಯೂ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಿಸುವುದು ಪರಿಷತ್‌ನ ಧ್ಯೇಯ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರೆ ಇಲಾಖೆಗಳ ಸಹಕಾರ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅನನ್ಯ.

· ಕರ್ನಾಟಕದ ನೃತ್ಯಶೈಲಿಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಜನರಿಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಏಕೆ ಅರಿವಿಲ್ಲ? ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಕಲೆಯ ಕುರಿತಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಯಾಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಘಟನೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ?

ಕರ್ನಾಟಕದವರು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಬೇಧಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ, ಎಲ್ಲದನ್ನೂ ಸಮನಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡವರು. ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಬೇಧಗಳಿಲ್ಲದ ಈ ಮುಕ್ತ, ವಿಶಾಲ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನೇ ಅನುಭವಿಸುವಂತಾಗಿ ನಮ್ಮದು, ನಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಜಾಗೃತಿಯಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಳಿದವರ ಪ್ರಭಾವ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ, ನಮ್ಮದು ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ನಮ್ಮ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯ !!! ತಮಿಳ್ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಿಣೀದೇವಿ ಅರುಂಡೇಲ್, ಡಾ. ಇ. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವಲ್ಲತ್ತೋಳ್, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಠಾಗೋರ್‌ರಂತವರು ನಮ್ಮಲ್ಲಿಯೂ ಬಂದಿದ್ದರೆ ನಮಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳು ಕಲೆಯ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಾವು ಅವರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಒಂದುವೇಳೆ ನಮ್ಮ ನೃತ್ಯಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು, ಸಮನ್ವಯತೆ, ವಿನಿಮಯ ಬೆಳೆದಿದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದಿತ್ತೇನೋ ಎಂದು ಯಾವಾಗಲೂ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ.

ಮಹಾತ್ಮಾಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಕಲೆ

ವೇಮಗಲ್ ಸೋಮಶೇಖರ್ — Thu, 15 Dec 2011 22:38:24 +0000

ಆಗಿನ್ನೂ ನೃತ್ಯವು ತನ್ನ ಕತ್ತಲೆಯ ಯುಗದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಒದಗುತ್ತಲಿತ್ತಷ್ಟೇ ! ಮಹಾತ್ಮಾಗಂಧೀಜಿ ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಾರ್ಧಾ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಒಬ್ಬ ಅಸ್ಸಾಮಿನ ನೃತ್ಯಾಚಾರ್ಯರು ಆಗಮಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಗಾಂಧಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದವರೆಲ್ಲರೂ ಆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಅಂದು ಗಾಂಧಿಯವರ ಮೌನದಿನವಾದ್ದರಿಂದ( ಸೋಮವಾರ) ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ತರುವಾಯ ಏನೂ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. ಮರುದಿನ ಒಬ್ಬ ಆಶ್ರಮವಾಸಿಯು ಸಂಜೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾದ ನಂತರ ಮಹಾತ್ಮರ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ‘ನಿನ್ನೆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯಿತಲ್ಲ, ಅದು ಸರಿಯೇ? ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇನು’ ಎಂದು ಕೇಳಿದ. ಮಹಾತ್ಮರು ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಹೀಗೆ ನುಡಿದರು.

‘ನಿನ್ನ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನೆ ನಡೆದ ನೃತ್ಯವು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಕಲೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದುರ್ಭಾವನೆಯು ಉಂಟಾಗಿದೆ. ನರ್ತನ, ಗಾನ ಇವು ಕೀಳ್ತರಗತಿಯ ಜನರ ಚರ್ಯೆಯೆಂದೂ, ಸಭ್ಯರಾದವರು ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಅಗೌರವವೆಂದೂ ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನೃತ್ಯ, ಗಾನ, ಅಭಿನಯಗಳು ದುರಾಚಾರದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆತುಹೋಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಲೇ ಅನೇಕಜನರು ಅದರ ಮಾತೆತ್ತುತ್ತಲೇ ಗಾಬರಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ವಸ್ತುತಃ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದರೆ ಈ ಗಾಬರಿಗೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.

ಸಂಗೀತವು ಮಾನವ ಜೀವನದ ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ ವಸ್ತು. ನಮ್ಮ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಲಾವಿಹೀನನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಬಾಲವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಪಶು ಮಾತ್ರ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ನೃತ್ಯವು ಸಂಗೀತದ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಗ. ನೃತ್ಯಕಲೆಯು ಒಂದು ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಕಲೆ. ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಕಾಲವು ಮುಖ್ಯವೋ ಹಾಗೆಯೇ, ಏಕೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೃತ್ಯಕಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖತೆಯುಂಟು. ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಂತೂ ತಾಳವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಹತ್ತ್ವವು ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಲ್ಲ. ಪ್ರಗತಿಶೀಲವಾದ ಜೀವನಕ್ಕೆ ತಾಳಬದ್ಧವಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ. ನೃತ್ಯಕಲೆಯ ಮುಕದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಈ ಗುಣವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಎರಡನೆಯದೆಂದರೆ ನೃತ್ಯಕಲೆಯು ಶರೀರ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ, ಅಂಗಗಳ ಸುಸಂಘಟನೆಗೆ ತುಂಬಾ ಅಗತ್ಯ. ನೃತ್ಯಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಸ್ತ್ರೀ ಅಥವಾ ಪುರುಷನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ದಾರ್ಢ್ಯ, ಸ್ಫೂರ್ತಿ, ಸ್ವಾಧೀನ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಇದು ವಿಶೇಷ ಲಾಭವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದು. ಆದರೆ ಈ ದಿನ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜನರು ನೃತ್ಯಕಲೆಯನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸುವರು. ಇಂಥವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನರ್ತನ, ಗಾನ, ಅಭಿನಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಹೆದರುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲಿ ದುರಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಅಡಿಯಿಡುವರೋ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಭಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ತಿಳಿವಿನಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಭಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ. ಮಾನವಜೀವನದ ಪೂರ್ಣವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಖ್ಯಾಂಗವಾದ ನೃತ್ಯಕಲೆಯ ಜ್ಞಾನವು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ.

ಜಪಾನ್, ಜರ್ಮನಿ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಕಲೆಯು ತುಂಬಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರು ಅದರ ಮೂಲಕ ಆನಂದವನ್ನೂ, ಆತ್ಮವಿಕಾಸವನ್ನೂ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆಯೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ಮಾತು ನಿಶ್ಚಯ. ಹಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಇದನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನೃತ್ಯವನ್ನು ವಿಷಯವಾಸನೆ, ಭೌತಿಕಸುಖಗಳಿಗೆ ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ನಮಗೆ ಅವರ ಸಂಬಂಧ ಬೇಡ’ಎಂದರು.

ಇಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಆತನು ಮತ್ತೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ- ‘ಬಾಪೂಜಿಯವರೇ, ತಾವು ಹಿಂದೆ ಹೊರದೇಶದ ಸಮ್ಚಾರಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಟಕಾದಿಗಳನ್ನು ನೊಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದಿರಿ; ಅಲ್ಲದೆ ನಾಟಕ ನೊಡಿದ್ದರಿಂದ ತಮಗೆ ಬೇಸರ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು? ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಒಳ್ಳೆಯ ನೃತ್ಯ, ಗಾನ, ಅಭಿನಯಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಅದನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದ ತಪ್ಪೇನು?’

ಆಗ ಮಹಾತ್ಮರು – ‘ನಾನು ಶೋಕಿಗಾಗಿ ಆಡುವ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧಿ.ನನಗೆ ಶೋಕಿಗಾಗಿ ಆಡುವವರನ್ನು ಕಂದರೆ ಸೇರದು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಅವರ ನಾಟಕಗಲಲ್ಲಿ ಕಲೆಯು ಕಲಾವಶೇಷವಾಗಿ ಹೋಗಿರುವುದು. ಮೇಲಿನ ರಂಗು, ಥಳುಕು-ಬೆಡಗು ಇವೇ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕೊಡುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಅಂಥ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು. ಆ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ವಿಕಾರ, ವಿಷಯವಾಸನೆ ಇವು ಉತ್ತೇಜಿತವಾಗುವವು. ಮನಸ್ಸು ನಮ್ಮನ್ನು ಮಹಾಪತನಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುವುದು. ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಾವು ಇಂಥ ವರ್ತನೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ, ಸಾತ್ತ್ವಿಕತೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಅಂತಹ ‘’ಬಜಾರಿ ನಾಟಕಗಳು’’ ಖಂಡಿತ ನಮಗೆ ತ್ಯಾಜ್ಯವಾದವು. ಯಾವ ನಾಟಕದ ಧ್ಯೇಯವು ನಿಜವಾದ ಕಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದೋ, ವಸ್ತವಿಕವಾದ ಆನಂದವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದೋ, ಸಾತ್ತ್ವಿಕವಾದ ಮನೋರಂಜನೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದೋ ಅಂತಹ ನಾಟಕಗಳು ನಮಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದವು. ನಾವು ಆ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾಗತಕೊಟ್ಟು ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.

ಕಲ್ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಹಾಸಭೆಯು (೧೯೨೮)ನಡೆದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕವಿವರ್ಯ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರರ “ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್” (ಢಾಕ್ ಘರ್) ನೃತ್ಯರೂಪಕ ನಾಟಕವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಆ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಠಾಗೋರರೇ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಮೆಲೆ ಬಂದು ತಮ್ಮ ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅಭಿ‌ಅನಯಿಸಿದಾಗ ದರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯು ನೆಲೆಸಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧರಾಗಿ ಆ ಅಲೌಕಿಕ ಭಾವದ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾನೂ ಬೆಪ್ಪಾಗಿ ಅವರ ಆ ಅದ್ಭುತ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಇಂಥ ನೃತ್ಯ ಅಭಿನಯಗಳೇನು ತ್ಯಾಜ್ಯವೇ? ಇಲ್ಲ, ಎಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲ. ಕವಿವರ್ಯರ ನೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ತಾನೇ ರೂಪಾಂತರವಾಗದು? ಯಾರ ಮನದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಷಯವಾಸನೆಯು ಜಾಗೃತವಾಗದು.

ಭಕ್ತ ಶಿರೋಮಣಿ ಮೀರಾಬಾಯಿಯು ತನ್ನ ದೇವರಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನಳಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ವಿಷಯವಾಸನೆಯು ಯಾರಿಗೂ ಕಾಣದು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ತಾನೇ ಪೂತ(ಸ್ವಚ್ಛ)ವಾಗದಿರದು? ಆಕೆಯ ಆ ಭಕ್ತ ನರ್ತನದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ತರಗತಿಯ ಸಾತ್ತ್ವಿಕತೆ, ತಲ್ಲೀನತೆಗಳಿದ್ದವು. ಕಲೆಯಂತೂ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಉತ್ತಮ ಕಾಲಾದ್ಯೋತಕವಾದ ನರ್ತನವು ತ್ಯಾಜ್ಯವೂ, ಉಪೇಕ್ಷಣೀಯವೂ ಎಂತಾದೀತು? ನಾವು ಕಲೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ, ಉತ್ತಮ ನಾಟ್ಯಗೀತಗಳನ್ನೂ ಅರಿತು ಮೀರಾಬಾಯಿಯಂತೆ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿ ಕುಣಿಯೋಣ ಬನ್ನಿ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸೇರಿಸುತ್ತಾ ನಿಂತು ಕಾಲಬದ್ಧವಾಗಿ, ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಕುಣಿಯೋಣ’ ಎಂದರು.

( ಲೇಖಕರು ಹಿರಿಯ ಚಿಂತಕರೂ, ಬೆಂಗಳೂರು ನಿವಾಸಿ.)

( ಆಧಾರ : ‘ರಂಗಭೂಮಿ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ. ಜನವರಿ ೧೯೩೬. ಪುಟ ೬೫-೬೭,

ಸಂಪಾದಕರು : ಎಂ.ಎಸ್.ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು)

ನಾಟ್ಯ ತಪಸ್ವಿ “ ಕಿಟ್ಟೂ ಸರ್”

ದೀಪಾ ಭಟ್, ಬೆಂಗಳೂರು — Thu, 15 Dec 2011 07:17:11 +0000

'Kittu sir' of kalakshiti

“ಕಿಟ್ಟೂ ಸರ್” ಎಂದೇ ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯವೃಂದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ಎಮ್. ಆರ್. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರು ೧೯-೧೨-೧೯೩೬ ರಂದು ಶ್ರೀ ರಾಜಾರಾವ್ ಹಾಗು ಶ್ರೀಮತಿ ಸೇತುಬಾಯಿಯವರ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ನಾಟ್ಯಕಲೆಯ ಬಗೆ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿದಾಗ, ಭರತನಾಟ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ತಳವೂರಲು ದೊರಕ್ಕಿದ್ದು ಚೆನೈನ ಶ್ರೀಮತಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಅರುಂಡೇಲ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ. ತಮ್ಮ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷದಿಂದ ಗುರುಕುಲ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಚೆನೈ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ಭರತನಾಟ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ನೃತ್ಯವೃತ್ತಿಗೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡರು. ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಇವರು ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದ ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಮಾಯಣ, ಆಂಡಾಳ್ ಚರಿತಂ, ದಮಯಂತಿ ಸ್ವಯಂವರಂ, ಪುರಂದರದಾಸ, ರುಕ್ಮಿಣೀ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಶಾಕುಂತಲಂ ಇನ್ನೂ ಮುಂತಾದ ನೃತ್ಯರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುವುದರ ಜತೆಗೆ ಜಪಾನ್, ಸಿಂಗಾಪುರ್, ರಷ್ಯಾ, ನೇಪಾಳ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮುಂತಾದ ಹೊರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿನ ಸೊಬಗಿನ ಸೊಂಪನ್ನು ಪಸರಿಸಿದರು. ಭರತನಾಟ್ಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಅಭಿನಯದ ಪ್ರೌಢತೆಯನ್ನು ಮೈಲಾಪುರ ಗೌರಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ ಹಾಗು ಕಥಕಳಿ ನೃತ್ಯಶೈಲಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಚಂದು ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಬಳಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.

ಹೀಗೆ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಕಲಿತು, ಅಲ್ಲೇ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ಸುಮಾರು ೪೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿ ನೃತ್ಯೋಪಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತ, ತಮ್ಮ ತನು ಮನ ಧನಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೃತ್ಯಕಲೆಗಾಗಿ ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟು ಕಲಾತಪಸ್ವಿಯಾಗಿ, ನೃತ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿದರು. ಚೆನೈಯಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದ ನಂತರ ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಬಸವನಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಕಲಾಶಾಲೆ “ಕಲಾಕ್ಷಿತಿ” ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಶುದ್ದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭರತನಾಟ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಭರತನಾಟ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯತೆಯ ಚೌಕಟ್ಟು ಮೀರಿ, ಕೀಳುಕಲೆಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅಥವಾ ಉತ್ಪೇಕ್ಷೆಯಾಗಿ ತೋರ್ಪಡಿಸಲು ‘ಕಿಟ್ಟು ಸಾರ್’ ಯಾವಾಗಲೂ ಸುತಾರಾಂ ಒಪ್ಪಲಾರರು. ಇಂದಿನ ಜಾಗತೀಕರಣ, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಅನುಕರಣೀಯ ನೃತ್ಯ ಇವುಗಳೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಸವಾಲು ಎಂಬಂತೆ ಆತ್ಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತೋರುವ, ದೈವೀ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬಿಂಬಿಸುವ ಭರತನಾಟ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಠ ಛಾಪು ನೀಡಿ, ಎಲ್ಲಾ ವಯೋಮಾನದವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಕಲೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸದಾ ಕಂಕಣ ತೊಟ್ಟು ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ ನಾಟ್ಯಾಚಾರ್ಯ ಎಮ್. ಆರ್. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರು. ಕಿಟ್ಟೂ ಸಾರ್ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಕನ್ಯೆ, ಉಗಾದಿ ವೈಭವ, ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೀಪಿಕಾ, ರಸೋಲ್ಲಾಸ, ಗೋಕುಲ ನಿರ್ಗಮನ, ರುಕ್ಮಿಣಿ ಕಲ್ಯಾಣ, ವಚನವಲ್ಲರಿ, ದೇವಿ ಸ್ತುತಿ ಮುಂತಾದ ನೃತ್ಯರೂಪಕಗಳು ಜನಮನ ರಂಜಿಸಿವೆ.

ಕಿಟ್ಟುಸಾರ್ ಸದಾ ಹಸನ್ಮುಖಿ, ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಪ್ರತಿ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೬ ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ ೮ ರವರೆಗೆ ನಿರಂತರ ಕಲಾರಾಧನೆ. ಕಲೆಗಾಗಿ ಚಿಂತನೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಶಿಷ್ಯವೇತನ, ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕ ಅನುದಾನ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ‘ಕಲಾಶ್ರೀ’, ಗಾಯನ ಸಮಾಜ ಬೆಂಗಳೂರು ಇವರಿಂದ ‘ವರ್ಷದ ಕಲಾವಿದ ೨೦೦೦’, ಸಾಗರ ಕಲಾ ರಸಿಕ ಸಂಘದಿಂದ ‘ನಾಟ್ಯ ತಪಸ್ವಿ’, ದಾವಣಗೆರೆ ಜನತೆಯಿಂದ ‘ಸಂಗೀತ ಸುಮಲತ ನಾಟ್ಯ ರಸ‌ಋಷಿ’, ಬೆಂಗಳೂರು ಜನತೆಯಿಂದ ‘ಪೂರ್ವಾಂಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’- ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸನ್ಮಾನ, ಪುರಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತರಾಗಿರುವ ಕಿಟ್ಟು ಸಾರ್ ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಹೋದವರೇ ಅಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಅರುಂಡೇಲ್ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವವನ್ನು ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಕಲಾಕ್ಷಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಕಿಟ್ಟೂ ಸಾರ್ ಬಳಿ ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಆರಂಭಿಸಲು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ೮ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯ ಆಗಿರಲೇಬೇಕೆಂಬುದು ನಿಯಮ. ನೃತ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಕಠಿಣತೆ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಕಾಲು ಹಾಗೂ ಕಾಲಿನ ಮೂಳೆ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಲು ಕನಿಷ್ಠ ೮ ವರ್ಷವಾಗಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ವಿಚಾರಧಾರೆ. ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಾನು ಕಲಿತಂತೇ ಇಂದು ‘ಕಲಾಕ್ಷಿತಿ’ಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕಿಟ್ಟೂಸಾರ್ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ನೃತ್ಯಬಂಧ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವುದೇ ಬೇಡ ಎಂದು ಕಿಟ್ಟುಸಾರ್ ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗುರುಗಳು ಹೇಳಿದ ನೃತ್ಯಬಂಧವನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕಲ್ಲ! ಬೇರೆ ನೃತ್ಯಬಂಧಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲಾ ಎಂಬ ಬೇಸರ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದುದು ನಿಜ. ಹಾಗೆಯೇ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಶಹಭಾಷ್ ಕೊಡುವುದನ್ನೂ ಸಹಾ ಕಿಟ್ಟೂ ಸಾರ್ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಗುರುಗಳ ಮನದಾಳದಿಂದ ಬಂದ ದೈವಿಕ ಮಾತು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ಅನುಭವ ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವಿಡುವಂತೆ ಕಿಟ್ಟೂಸಾರ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಕಳಕಳಿಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವೇಷಭೂಷಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಅತಿರೇಕಕ್ಕೆ ಹೋಗದಂತೆ ಇರಲು ಸ್ವತಃ ತಾವೇ ಒಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಷ್ಯರ ಆಹಾರ್ಯದತ್ತ ಗಮನವಿಟ್ಟು ನೋಡಿ ಸೂಕ್ತ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಮ್ಮೆ ಝಗಝಗ ಮಿರುಗುವ ರಾಗಟೆ ಧರಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ರಾಗಟೆ ಸುತ್ತ ಬಳಸಿದ್ದ ಹೂವು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ದಕ್ಕೆ ಕಿಟ್ಟೂಸಾರ್ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದು, ತಿದ್ದಿದ್ದು ಇನ್ನೂ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯದ ನೃತ್ಯ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಶಿಷ್ಯರು ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ತರಗತಿಯ ಸಮವಸ್ತ್ರ (ಅಭ್ಯಾಸದ ಸೀರೆ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಚೂಡಿದಾರ್) ಧರಿಸಿ, ಹಣೆಗೆ ಕುಂಕುಮ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಳೆ ಧರಿಸಿ ಬರದಿದ್ದರೆ ನೃತ್ಯಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶವನ್ನೇ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ‘ಕಲಾಕ್ಷಿತಿ’ಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಶ್ರೀಮತಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಅರುಂಡೇಲ್ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವ, ಶಾಲೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ, ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ, ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಶಾರದಾ ಪೂಜೆ, ರಂಗ ಪ್ರವೇಶಗಳು . . . ಇತ್ಯಾದಿ -ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲೂ ಕಿಟ್ಟೂಸಾರ್ ಆದೇಶದಂತೆ ಕಲಾಕ್ಷಿತಿಯ ಶಿಷ್ಯರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ, ತೊಡುಗೆ, ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಹಾಜರಾಗಿ, ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಮೆರುಗನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಕಿಟ್ಟೂ ಸಾರ್ ಅವರ ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯದ ತರಗತಿಗಳು ನೃತ್ಯಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಾಳಜಿಯಿರುವ ಮಧ್ಯವಯಸ್ಕರಿಗೆ, ಮದುವೆಯಾಗಿ, ಮಕ್ಕಳೂ ಇರುವ ಮಹಿಳೆಯರು, ವಿದೇಶದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ರಜೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವವರಿಗೆ ಮೀಸಲು. ಬೆಳಗಿನ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಸಂಗೀತ(ಗಾಯಕ/ಗಾಯಕಿ), ಮೃದಂಗದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಲಯ ಹಾಗೂ ಸ್ವತಃ ಕಿಟ್ಟೂ ಸಾರ್ ಅವರೇ ತಟ್ಟು ಮಣೆ ಹಿಡಿದು ತಾಳ ಹಾಕುತ್ತಾ, ನೃತ್ಯಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುವುದು ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಕಾಣಸಿಗದ ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಈ ಇಳಿ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಸ್ವತಃ ನರ್ತಿಸಿ, ಅಭಿನಯದ ವಿವಿಧ ಮಜಲುಗಳನ್ನು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಸುವುದು ಅವರ ಹಿರಿತನ.

ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಸಹಜ ಮುಖಭಾವ, ದೈವಿಕ ಕಳೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಚಿಂತಕ, ಭರತನಾಟ್ಯ ಕಲೆಗಾಗಿ ಅನವರತ ದುಡಿತ- ಕಲಾಕ್ಷಿತಿಯಂಥ ಪೂಜನೀಯ ದೇಗುಲದಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ-ಗೆಜ್ಜೆ-ನಾದದ ಮೂಲಕ ಭಗವಂತನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ದಿವ್ಯಜ್ಯೋತಿಯ ಸನಿಹ ಇದ್ದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಾಟ್ಯ ತಪಸ್ವಿ ಕಿಟ್ಟೂಸಾರ್ ಪ್ರಭಾವದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಗುರು-ಶಿಷ್ಯರ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಲು ಪದಪುಂಜಗಳೇ ಸಾಲದು. ಅಂತಹ ಗುರುವಿನ ಶಿಷ್ಯೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಮ್ಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.

(ಓದುಗರೇ, ನಿಮಗಿಷ್ಟವಾದ ಗುರುಗಳ, ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ನೀವೂ ಬರೆಯಬಹುದು. ಅವರ ಕುರಿತ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ‘ಲೋಕಭ್ರಮರಿ’ ನಿಮ್ಮ ಅಕ್ಷರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸದಾ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತದೆ.)

‘ಅನನ್ಯ’ ‘ನಿರಂತರ’ : ಅದ್ಭುತವೆನಿಸಿದ ‘ಶಾಂತ’ ಭಾವ

ಮನೋರಮಾ.ಬಿ.ಎನ್ — Thu, 15 Dec 2011 06:58:16 +0000

೧೧ ನವೆಂಬರ್ ಸ್ಥಳ : ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಸೇವಾಸದನ

ನಿರುಪಮಾ, ಮೃದುಲಾ, ಹರಿಣಿಯವರ ’ನಿರಂತರ’

ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಮಜಲುಗಳ ನಿರಂತರ ಹರಿವನ್ನು ಸಾದರಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ‘ನಿರಂತರ’ ನೃತ್ಯಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರಸಸೋಪಾನದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಸಿತಗೊಂಡು ಭರತನಾಟ್ಯ(ನೃತ್ಯ) ಪರಂಪರೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿತು. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ‘ನಿರಂತರ’ದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾದವರು ನಿರುಪಮಾ(ರಾಜೇಂದ್ರ). ಅಂತೆಯೇ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ ಮೃದುಲಾ ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಹಾಗೂ ಹರಿಣಿ ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ತಂಡು, ಭರತ..ಹೀಗೆ ನಾಟ್ಯದ ಗುರುಪರಂಪರೆಗೆ ಸರಳ, ಸುಲಲಿತ ಅರ್ಪಣೆಗೈವ ಮೂಲಕ ಕಲಾವಿದೆಯರು ಇತ್ತಿದ್ದು ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಆರಂಭ. ನಾಟ್ಯದ ಮಾರ್ಗಪರಂಪರೆಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮೃದುಲಾ ಪುಷ್ಪಗಳ ಅಂಜಲಿಯನ್ನಿತ್ತರೆ; ಕೌತ್ವವನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಹರಿಣಿ ಮೃದುಲಾರ ‘ಗುರು’ತ್ವಕ್ಕೆ, ನಟುವಾಂಗಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದರು. ರಸನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಂತರ್ಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮುಖಜಾಭಿನಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅನುಭವ ಹರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೃದುಲಾ ಅವರಿಂದ ಮೂಡಿಬಂದ ‘ಆಡಿಕೊಂಡಾರ್’ ನರ್ತನವು ಕನಕಸಭೆಯ ಶಿವ, ದೇವಿಯರ ನೃತ್ಯಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಚೆಂದವಾಗಿ ಮೂಡಿಸಿ ಭಾವಸ್ಪುಟತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು.

ನಿರುಪಮಾ ನರ್ತಿಸಿದ ‘ಲಾಸ್ಯರಂಜಿನಿ’ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿಯೇ ಇಡಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸುಂದರ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ; ಕೈಶಿಕೀ ವೃತ್ತಿಯನ್ನನುಸರಿಸಿ ಕರಣ, ಚಾರಿ, ಅಂಗಾಹಾರಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಂಡ ನೃತ್ತವು ಹೇಗೆ ಇಂದಿನ ನೃತ್ತವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಶುಷ್ಕತೆಯನ್ನು ಕಳಚಿಕೊಂಡು ರಮಣೀಯವಾಗಬಲ್ಲುದು, ಸಂವಹನಶೀಲವೂ ಮನೋಹರವೂ ಆಗಬಲ್ಲುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಬೆನ್ನುಡಿ ಬರೆಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಭರತಮುನಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದನ್ವಯ ಕರಣ-ಅಂಗಹಾರಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಬಳಸುವ ನಿರುಪಮಾರ ಜಾಣ್ಮೆ ನೃತ್ತನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಅದ್ಭುತವೆನಿಸುವ ಸಾಕ್ಷಿ. ಪುರಂದರದಾಸ ವಿರಚಿತ ಪದ ‘ಹಿಡಕೋ ಬಿಡಬ್ಯಾಡ’ಕ್ಕೆ ಇತ್ತ ವರ್ಣಬಂಧದ ಸೊಬಗು ನಿರುಪಮಾರ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಯಿತು. ನಳಕೂಬರ-ಮಣಿಗ್ರೀವರ ಶಾಪವಿಮೋಚನೆಯ ಮರ್ಮದ ಹಿಂದಿನ ಕೃಷ್ಣನ ತುಂಟಾಟವನ್ನು, ಕುಚೇಲನ ಲಜ್ಜೆ, ಅಸಹಾಯಕತೆ, ಬಯಕೆ, ಬಡತನ, ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕಂಡ ಖುಷಿ, ತೃಪ್ತಭಾವ ; ನರಕಾಸುರನಿಂದ ವಿಮೋಚನೆಗೊಂಡ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಇಂಗಿತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅವರಲ್ಲಾಗುವ ಧನ್ಯತೆ, ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದ ಕೃಷ್ಣನೆಡೆಗೆ ಅರ್ಜುನನ ಅದ್ಭುತ-ಭಕ್ತಿ ಮಿಳಿತ ಭಾವ, ಪಂಡರಾಪುರದ ಪಾಂಡುರಂಗನ ಕಥೆಯ ಹಿನ್ನಲೆ, ಯಮುನಾ ನದಿ ತೀರದ ಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲೆಗಳು.. ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಆಯಾಯ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ರಸಪ್ರವಾಹವನ್ನೇ ಹರಿಸಿದರು. ಹಿನ್ನಲೆಗಾಯನದ ಒನಪು, ಲಾಲಿತ್ಯ, ರಾಗವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತಷ್ಟು ನಾಟ್ಯಾನುಸಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಎರಡನೇ ಜತಿ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆಸ್ವರದ ನುಣುಪಿನ ಎಳೆಗಳು ಒಂದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಸಿತವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಎರಡನೇ ಚರಣಸ್ವರ ಉದ್ಧತಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಕಾಣುವುದೂ ತಪ್ಪುತ್ತಿತ್ತು.

ಗುರು ಪರಂಪರೆಗೆ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ನಮನ

ಶತಾವಧಾನಿ ಡಾ. ಆರ್. ಗಣೇಶ್‌ರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರುಪಮಾರಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ‘ವಾಸಕಸಜ್ಜಿಕಾ’ ನಾಯಿಕೆ ಸ್ಥಾಯಿಭಾವವನ್ನು ಕಾಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ಅಷ್ಟನಾಯಿಕೆಯರ ಎಲ್ಲಾ ಭಾವಗಳನ್ನೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ್ದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸ್ತುತ್ಯಾರ್ಹ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಪ್ರಲಂಭ ಶೃಂಗಾರದಿಂದ ಸಂಭೋಗ ಶೃಂಗಾರಕ್ಕೆ ಜಾರುವ ಅಂತ್ಯಸಂದರ್ಭವನ್ನು ರಸಿಕರ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕೆಂಬಂತೆ ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿ ಬಳಸಿದ ನಿರೂಪಣೆ ಮೆಚ್ಚಬೇಕಾದದ್ದು. ದೀಪವನ್ನಾರಿಸಿದ ನಾಯಿಕೆಯ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ರಂಗ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ನೃತ್ಯಬಂಧವೊಂದರ ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಯಿಭಾವದೊಳಗೊಂದಾಗಿಸಿದ್ದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಲಾವಿದರ ಸೃಷ್ಟಿಶೀಲ ಮತ್ತು ಲೋಕಾನುಭವ ತಿಳಿವಿಗೆ ಕೈಗನ್ನಡಿ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನೃತ್ಯವು ಹೇಗೆ ಅದರ ಮುಕ್ತಾಯದ ತರುವಾಯವೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಅನಂತವಾಗಿ ಹರಿಸಲು ನೆರವಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥ ಉದಾಹರಣೆ. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಅವರ ರಂಗ-ಬೆಳಕು ಸಂಯೋಜನೆಯು ಶ್ಲಾಘನೀಯ.

ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೇ ಬಳಸದೆ ಕೇವಲ ಸಂಗೀತದ ಲಯ, ರಾಗದೊಳಗೆ ಬೆಸೆದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ‘ಚಂದ್ರ’ ಅಂದಿನ ನೃತ್ಯಪ್ರದರ್ಶನದ ಹೈಲೈಟ್. ಹಳ್ಳಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಗೋಧೂಳಿಯಿಂದ ಮೇಲೇಳುವ ನೃತ್ಯಸಂದರ್ಭವು ಚಂದ್ರನ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಯಾರ‍್ಯಾರಿಗೆ ಹಿತ, ಅಹಿತವೆನ್ನುವ ಸಾರಾಂಶದಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು. ಬೆಳದಿಂಗಳೂಟ, ಹಕ್ಕಿಯು ತನ್ನ ಮರಿಗೆ ಗುಟುಕು ನೀಡುವುದು, ನೈದಿಲೆಗಳ ಅರಳುವಿಕೆಯ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿ ಚಂದ್ರದರ್ಶನ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಹಿರಿಮೆ ಹೇಳುವ ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ವಾಸಕಸಜ್ಜಿಕೆ, ಅಭಿಸಾರಿಕೆ, ವಿರಹೋತ್ಕಂಠಿತೆಯರಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ಮಗುವನ್ನು ಬಗೆಬಗೆಯಾಗಿ ಓಲೈಸುವ ತಾಯಿ ಚಂದ್ರನ ಕುರಿತಾಗಿ ನೀಡುವ ಅತಿರಮ್ಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿಗೆ ವಿನಾಯಕನ ಕಥೆ, ಪಾರ್ವತಿ ಶಾಪ, ಬಡಾಯಿ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಂದ್ರನಿಗಾಗುವ ನಾಚಿಕೆ, ಮಗು ಚಂದ್ರನತ್ತಲೇ ಪದೇ ಪದೇ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗುವಾಗ ತಾಯಿಯ ಚಡಪಡಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ನೂತನವೆನಿಸುವ ವಸ್ತುವಿನ ದುಡಿಮೆ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಫಲವನ್ನಿತ್ತಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಲೋಕಧರ್ಮಿ ನಡೆ ಮತ್ತುನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡ ನಿರುಪಮಾ ಅವರು ಕಳ್ಳರ ಚರ್ಯೆಗಳು, ಚಂದ್ರನಿಂದ ಅವರಿಗೊದಗುವ ಫಲಾಫಲಗಳನ್ನು ರಂಜನೀಯವಾಗಿಯೂ ದುಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದ ಅಷ್ಟೂ ಮಂದಿ ಕಲಾವಿದರ ಶ್ರಮ ಸಾರ್ಥಕ.

ಅದ್ಭುತ ’ಶಾಂತ’

‘ಚಂದ್ರ’ನ ನಿರೂಪಣೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವೆಂಬಂತೆ ನಿರುಪಮಾ ಆಯ್ದುಕೊಂಡದ್ದು ಬುದ್ಧನಾಗುವ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ಜೀವನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಲ್ಲಿ ಬಡವನನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಬರುವ ಅಮಾಯಕತೆ, ಮುದುಕನಿಂದ ಒದಗುವ ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆ, ಸಾವಿನ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ ಆವರಿಸುವ ಹಂತಗಳನ್ನು ವಿಷದವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಟ್ಟ ನಿರುಪಮಾ; ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬಂಧನದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವೈರಾಗ್ಯಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಸಾಕ್ಷೀಕರಿಸಿದರು. ಬುದ್ಧನ ‘ಶಾಂತ’ ಭಾವವೂ ರಸಾನಂದದ ಸೋಪಾನಕ್ಕೇರುವಾಗ ಅದ್ಭುತವೆನಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟೀತು ಎಂಬುದು ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಬಂದದ್ದು ನಿರುಪಮಾರ ಬುದ್ಧನ ಅಭಿನಯದಲ್ಲೇ ! ಇದು ಕೇವಲ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ತೋರದೆ; ನಾಟ್ಯವೊಂದು ರಸಿಕರಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರೂಪಿಸಬೇಕಾದ ‘ಶಾಂತ’ ಭಾವಕ್ಕೆ ಆ ಸಂದರ್ಭದ ಬುದ್ಧನೂ ಅನ್ವರ್ಥನಾಗಿದ್ದ !

ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಹೇಗಿರಬೇಕು?- ಒಂದಷ್ಟು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ

ನಿವೇದಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ — Thu, 15 Dec 2011 05:42:02 +0000

ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೆ ಭೇಟಿಯಾದ ಹಳೆ ಸ್ನೇಹಿತೆ(ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ)ಯೊಬ್ಬಳು ಹೀಗೇ ಮಾತಾಡುತ್ತಾ, ನಮ್ಮ ಅಭಿನಯ ಬಂಧಗಳಾದ ಪದ, ಜಾವಳಿಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಸೆಳೆದಳು. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಂದು ಸಾಲಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಕೈಗಳು(ಹಸ್ತಾಭಿನಯ) ಎಂದು ನಿಗದಿ ಪಡಿಸುವುದು, ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಒಂದೇ ಸಾಲು ಹಾಡುವಾಗ, ಅದೇ ಅರ್ಥ ಬರುವಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಕೆಲವರ ಪರಿಪಾಠ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವಳು ಕೇಳಿದ್ದು ಇಂದಿನ ಈ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಢಿಯ ಬಗ್ಗೆ; ‘ಪ್ರತಿ ಹಸ್ತ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಭಾವಾರ್ಥವೇ ಮರೆತು ಹೋಗುತ್ತದಲ್ಲವೇ? ನೋಡುವವರಿಗೂ ಭಾಷೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಏನು ಹೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ?’ ಎಂದು. ಹೌದು. ಸಮಂಜಸ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಸಮಂಜಸ ಉತ್ತರದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ.

ನಮ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಸಮರ್ಪಕ ಅಭಿನಯದ ಮೂಲಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಸಂದೇಶ ಕಳಿಸಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದು ಯಶಸ್ಸನ್ನೂ ಕಂಡಿವೆ. ಆದರೆ ಪದ, ಜಾವಳಿಗಳು ಅಥವಾ ಅಭಿನಯ ಯೋಗ್ಯ ಯಾವುದೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಅದರ ಒಳ ಹೊರಗನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಕವಿಗೂ, ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೂ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಿದಂತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ರಸದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಸವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅದು, ಗದ್ಯವಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಪದ್ಯವೋ, ಕಾವ್ಯವೋ ಅಗಿರಬಹುದು, ಮೊದಲು ಸಾಹಿತಿಕಾರನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಅರಿಯುವುದು ಉತ್ತಮ. ಯಾವ ಕಾಲವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ. ಹಾಗೇ, ಪ್ರಸ್ತುತ ತುಣುಕು ಬರೆಯುವ ಸಂದರ್ಭ ಹೇಗಿತ್ತು, ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆದರು ಎಂಬುದೂ ಅರಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ, ರಚನೆಯ ಸ್ಥಾಯೀ ಭಾವ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಧ್ವನಿಯ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಂಜಸ, ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಅಭಿನಯದ ಮೂಲಕ ನರ್ತಿಸಿದರೆ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಮನ ಮುಟ್ಟುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಇಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯ ಎಂದಾಗ, ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕು. ಎಂತಹ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸಂದರ್ಭ ಎಂಬುದು. ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳೇ ಹೆಚ್ಚೋ ಅಥವಾ ವಯೋವೃದ್ಧರೋ, ನೃತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದವರೋ, ಕೇವಲ ಆಸಕ್ತಿ ಉಳ್ಳವರೋ, ಅಥವಾ ನೃತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ಅರಿಯದವರೋ, ಪಂಡಿತರ ಸಮೂಹವೋ, ದೇವಾಲಯದಲ್ಲೋ, ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲೋ, ಅಥವಾ ಮನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲೋ.. ಅಲ್ಲದೆ, ಬೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭವೋ, ಸಂಜೆಯೋ ಎಂಬುದೂ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯೋಜಿಸಿರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೂ ತಿಳಿದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸಮಯ – ಸಂದರ್ಭ ಅರಿತು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರೆ ಒಳಿತು.

ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿನಯಿಸುವಾಗ, ಅದರ ಪ್ರತಿ ಪದದ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಕೈ-ಮೈ ಕೂಡಿಸುವಾಗ ಎಡವಟ್ಟಾಗಬಹುದು. ಕಾರಣ, ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇರುವ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ರಸಾಭಿನಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆ ಹಿಂದು ಮುಂದಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ಪದದ ಅರ್ಥ ಅಭಿನಯಿಸುವಾಗ ಚಿತ್ರವೇ ಬುಡಮೇಲಾಗಬಹುದು. ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪದಾರ್ಥ, ವಾಕ್ಯಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಭಾವಾರ್ಥಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ನಂತರ ಜೋಡಿಸಿದರೆ ಉತ್ತಮ. ಒಂದು ಎಳೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿ, ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಮೇಲೇರಬೇಕು. ಅಂದರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಂದೊಂದೇ ಸಾಲು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಸ್ಥಾಯೀ ಭಾವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಾವ, ಅನುಭಾವ, ವ್ಯಭಿಚಾರಿ ಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿ ಕಥೆ ಹೆಣೆಯಲಾರಂಭಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೂ, ಪ್ರಪಂಚದ ಆಗು ಹೋಗುಗಳ ಅರಿವಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಕಂಡುಬರುವ ಕ್ರಿಯೆ-ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಸಂದರ್ಭೋಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಅದನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕವಿಯ ಉದ್ದೇಶವೂ ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ರಸದ ಹಾದಿ ಸುಗಮವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಲ್ಲದೆ, ಈಗ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ನೃತ್ಯಬಂಧ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಒಂದು ಪೀಠಿಕೆ ನೀಡುವುದು ಉತ್ತಮ. ಮುಂದಿನ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪೀಠಿಕೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಅದರಂತೆ ತಯಾರಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅದು, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಗೀತ. ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆದದ್ದೋ ಅಥವಾ ನರ್ತನಕ್ಕೋ ಅಥವಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಬರೆದದ್ದೋ ಎಂಬುದು. ಕೆಲವು ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಆರಿಸಿದಾಗ, ನರ್ತಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದು ಎಷ್ಟು ಸಲ ಹೇಗೆ ಹಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ನೃತ್ಯಕ್ಕೆಂದೇ ಬರೆದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿದಾಗ, ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಂಗೀತ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅಭಿನಯವೇ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ, ನೃತ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ, ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಹೇಳಬಹುದು. ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿದಾಗಲೂ ನಮ್ಮ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಅನುಕೂಲತೆಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ರಸ-ಧ್ವನಿ-ಔಚಿತ್ಯಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಭಿನಯದ ಮೂಲಕ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜೀವ ಪಡೆದು, ಗರಿಗೆದರಿ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನೂ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಆಹ್ಲಾದಕರ, ಆನಂದದ ಅನುಭೂತಿಯೆಡೆಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ.

( ಲೇಖಿಕೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕಿ, ಸಂಶೋಧಕಿ.)

ಮೈಸೂರು ಭರತನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯಶೈಲಿ : ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

ಡಾ.ಕರುಣಾ ವಿಜಯೇಂದ್ರ, ಬೆಂಗಳೂರು — Thu, 15 Dec 2011 05:31:54 +0000

ವಿದುಷಿ, ಗುರು, ಲೇಖಿಕೆ, ಸಂಶೋಧಕಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಲಲಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳೂ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟ, ನಿಖರ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

ಕಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಶೀಲಕ್ರಿಯೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎನ್ನುವುದು ಕಲಾವಿದನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಕಲಿತದ್ದನ್ನು, ನೋಡಿ ಅರಿತದ್ದನ್ನು ತನ್ನ ಅನುಭವದ ಪಾಕದಲ್ಲಿ ಕೊಡುವುದೇ ಕಲಾವಿದನಲ್ಲಿನ ಅರ್ಹತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ‘ಕಲಿತದ್ದನ್ನಷ್ಟೇ ಮಾಡುವೆ, ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ, ಹೊಸತನಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಕಿವಿಗಳು ತೆರೆಯುವುದಿಲ್ಲ’ ಎನ್ನುವವರು ಸಹೃದಯರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ತೆರೆದ ಮನಸ್ಸು ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಲು, ಅನುಭವಿಸಲು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಇಂತಹ ದೃಷ್ಟಿ, ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ, ಅದಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕಲಾವಿದೆ ಗುರು ಶ್ರೀಮತಿ ಲಲಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರಿಗೆ ನನ್ನ ಕೃತಜ್ಞತೆಗಳು. ಈ ತೆರೆದ ಮನಸ್ಸು ಇಂದಿನವರಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದೇ ನನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆ. ‘ನನ್ನ ಅನುಕೂಲ, ನನ್ನ ಇತಿಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ನನಗೇನು ಬೇಕೋ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುವೆ, ಅದೇ ಪರಂಪರೆ, ಅದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎನ್ನುವ ‘ನನ್ನ ಚೌಕಟ್ಟು’ ಇರುವ ತನಕ ಕಲೆ-ಕಲಾವಿದ-ಸಹೃದಯರ ಬಳಗ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ಮನದಾಳದ ಇಂಗಿತ.

(ಲೇಖಿಕೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಕಲಾ-ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧಕಿ.)

ಖಂಡಿತಾ ನಾಯಿಕೆ

ವಿವಿಧ ಲೇಖಕರು — Thu, 15 Dec 2011 05:24:06 +0000

(ಕಳೆದ ಸಂಚಿಕೆಯಿಂದ ಮುಂದುವರೆದುದು…)

ಕಾಯುತ್ತಾ ಕಂಗೆಟ್ಟ ನಾಯಕಿಯ ಮನಸ್ಸು ಹದಗೆಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಬರುವ ನಾಯಕನನ್ನು ಕಂಡು ಆತನು ಅನ್ಯಾಸಕ್ತನೆಂದು ಆರೋಪಿಸಿಯೋ, ಅನುಮಾನಿಸಿಯೋ; ಇಲ್ಲವೇ ಆತನು ಮತ್ತೋರ್ವ ಸ್ತ್ರೀಯೊಡನೆ ಇರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದೋ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಆಘಾತಗೊಂಡು ಖಂಡಿಸುವ ನಾಯಿಕೆ ಖಂಡಿತೆ. ನಾಯಕನಲ್ಲಿರುವ ನಿರುತ್ಸಾಹ, ಖಿನ್ನತೆ, ನಿದ್ರೆ, ಆಲಸ್ಯ, ಇನ್ನೊಬ್ಬಳೊಡನೆ ಇಲ್ಲವೇ ಸವತಿಯ ಜೊತೆ ಸರಸವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದ ಕುರುಹುಗಳು, ಅಂಗವಿಕಾರ, ಪರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಓಲೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದೋ ಕಂಡು ವಂಚಕನೆಂದು ಕುದಿದು ಮನಸ್ಸು ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕಿಳಿಯುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಸಹಕರಿಸದಂತಿರುವ ಆತನ ವಿಪರೀತ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಜಗಳಕ್ಕಿಳಿಯುತ್ತಾಳೆ; ತನ್ನ ಪ್ರೇಮಕ್ಕೆ ಇಂಥ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತಕನು ಅರ್ಹನಲ್ಲವೆಂದು ನಿಷ್ಠುರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾಳೆ; ನೋಟದಿಂದ, ಮಾತಿನಿಂದ ತಿವಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಈಕೆ ನಾಯಕನನ್ನು ಹೊರಟುಹೋಗುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸುವ ಈಕೆಯ ಸಂಚಾರಿ ಭಾವಗಳು ಅಳು, ಗರ್ವ, ಅಲಕ್ಷ್ಯ, ಆಕ್ಷೇಪಣೆ, ದೂಷಣೆ, ಹೆದರಿಸುವುದು, ಹೊಡೆಯುವುದು, ಗೊಂದಲ, ಮೌನ, ವ್ಯಥೆ, ಅಸಹ್ಯ, ಅಸೂಯೆ, ಧಿಕ್ಕರಿಸುವಿಕೆ, ಅಪ್ರಿಯತೆ, ಕ್ರೋಧ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಈ ನಾಯಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮ, ಮಧ್ಯಮ, ಅಧಮ ಅಥವಾ ಸ್ವೀಯಾ, ಪರಕೀಯ, ಸಾಮಾನ್ಯವೆಂಬ ಬೇಧಗಳಿದ್ದು ಅದು ಈಕೆಯ ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಸಹಜವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ನಾಯಿಕೆಯದ್ದು ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡದ ಆದರೆ; ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ, ಗಂಭೀರ, ಮೃದು ವರ್ತನೆಯುಳ್ಳ ಭಾವಪ್ರಕಾಶ. ಮಧ್ಯಮವು ಮನುಷ್ಯ ಸಹಜ ಮಿಶ್ರ ಭಾವನೆಗಳ ಪ್ರತಿರೂಪ. ಅಧಮನಾಯಿಕೆಯು ನೀಚ ಇಲ್ಲವೇ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹಿಡಿತವಿರಿಸದೆ ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಬಿಡುವ, ಅಥವಾ ಗೌರವಯುತ ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಎಂದಿನಂತೆಯೇ ಇದ್ದು ; ಅನೌಚಿತ್ಯಕರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವಳು. ಉತ್ತಮ ಖಂಡಿತೆಯಲ್ಲಿ ಲಘುವಾದ ಕೋಪವಿದ್ದರೆ; ಮಧ್ಯಮಳದ್ದು ಕಾಂತನ ತಪ್ಪಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾದ ಅಷ್ಟೇ ಗಾಢ ಕೋಪ; ಅಧಮಳದ್ದು ಅತಿಶಯ ಕೋಪ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇತರೆ ನಾಯಿಕಾಬೇಧಗಳಾದ ಧೀರಾ, ಅಧೀರಾ, ವಕ್ರೋಕ್ತಿಗರ್ವಿತಾಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲೂ ಈಕೆಯ ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು.

ಸ್ವೀಯಾ ಅಂದರೆ ಪತಿಗೆ ನಿಷ್ಠಳಾದ ಪತ್ನಿ. ಪರಕೀಯಳು ಪತಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಅನುರಾಗ ಹೊಂದಿರುವವಳು, ಸಾಮಾನ್ಯೆಯು ವೇಶ್ಯೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅಷ್ಠವಿಧ ನಾಯಿಕೆ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಮೂವರು ಶೃಂಗಾರ ನಾಯಿಕೆಯರು ಮುಗ್ಧಾ, ಮಧ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಗಲ್ಭ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪೈಕಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವುದೂ ಇದೆ. ಮುಗ್ಧಾ ನಾಯಿಕೆಯು ಮುಗ್ಧೆ, ಬಾಲ್ಯ ಯೌವನಗಳ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿರುವವಳು. ಲಜ್ಜೆಯ ವರ್ತನೆ, ಅನುರಾಗದ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಅರಿವಿಲ್ಲದ ಮೃದು ಸ್ವಭಾವದವಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹೊಸತು, ಮೊದಲು. ಮಧ್ಯಾ ನಾಯಿಕೆಯು ಮುಗ್ಧಾಳಿಗಿಂತ ಕೊಂಚ ಹೆಚ್ಚಾದ ಅರಿವಿರುವ ಯೌವನಾವಸ್ಥೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವಳು. ಹೆಚ್ಚು ಲಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಕಾಮವಿಕಾರವುಳ್ಳ ಈಕೆಯದ್ದು ಚಾತುರ್ಯಭರಿತ ವರ್ತನೆ. ಪ್ರಗಲ್ಭೆಗೆ ಕಾಮಾಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚು, ರತಿಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣಳು. ಲಜ್ಜೆ ಅತೀಕಡಿಮೆ. ಇವುಗಳೊಳಗೂ ಧೀರ, ಅಧೀರ, ಧೀರಾಧೀರ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾತ, ಅಜ್ಞಾತ, ಪ್ರೌಢ, ನವೋಢ, ಲಘು, ಗುರುವೆಂಬ ಹಲವಾರು ಬೇಧಗಳಿದ್ದು; ಸುಮಾರು ೫೦,೨೨೦ರಷ್ಟು ನಾಯಿಕಾಬೇಧಗಳಿವೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ ಪ್ರಾಜ್ಞರು!! ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಾಯಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರ-ವಯಸ್ಸು-ಸಾಮಾಜಿಕಸ್ಥಾನಮಾನ-ಸೌಶೀಲ್ಯದಿಂದ ಆಕೆಯ ವರ್ತನೆ ಮೃದುವೋ, ಕಟುವೋ, ಮಧ್ಯಮವೋ ಎಂಬುದು ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಶತಾವಧಾನಿ ಡಾ. ಗಣೇಶರ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಮಂಟಪರ ಭಾವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ನಾಯಿಕೆಯು ಉತ್ತಮ-ಮಧ್ಯಮ ಗುಣವುಳ್ಳ; ಸ್ವೀಯಾ, ಮಧ್ಯಾ, ಜ್ಞಾತ, ಪ್ರೌಢ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳವಳಾಗಿದ್ದು; ನರ್ತನದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವ ಮತ್ತು ಮಾದರಿಯ ಜೀವನದ ಆಯಾಮವಿರುವುದರಿಂದ; ಈ ಅಷ್ಟನಾಯಿಕಾ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮನಾಯಿಕೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ನಾಯಿಕೆಯರಿಗೂ ಅಳವಡಿಸಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಧಾರವಾಡ ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿ, ಕವಿ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಅರ್ಥಧಾರಿ ದಿವಾಕರ ಹೆಗಡೆಯವರ ಕವಿತ್ವವು ಭೂಮಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಮಳೆ, ಬಾನು ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಾಕೃತಿಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶರದ್ ಋತುವಿನಿಂದಾರಂಭಿಸಿ ಗ್ರೀಷ್ಮ ಋತುವಿನವರೆಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನೇ ನಾಯಿಕೆಯ ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನಾಗಿಸಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಮೇದಿನಿ’ ಅಷ್ಟನಾಯಿಕಾ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಮೇಘನಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಾಳೆ. ಭಾವಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಸೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಲಯಲಾಲಿತ್ಯ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹದ ನೀಡುವ ಪದಮೈತ್ರಿ ಇದರ ವಿಶೇಷ.

ಬನ್ನಿ, ನಮ್ಮ ಕಲ್ಪನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಅನುಭವ-ಅನುಭಾವ, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ನಾಟ್ಯದ ಆಯಾಮ, ಸವಾಲು-ಸಾಧನ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕ್ಷಿತಿಜ, ರಸದೃಷ್ಟಿ, ಕಾವ್ಯದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅರಿವಿನ ಹರಹುವಿನ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ಕೈಜೋಡಿಸೋಣ. ನಿಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆ-ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಮುಕ್ತ ವೇದಿಕೆಯಾಗಲಿ.

ಭಾಮಿನೀ

- ಶತಾವಧಾನಿ ಡಾ. ಆರ್. ಗಣೇಶ್

ರಾಗ ಅಠಾಣ : ಚಂಪಕಮಾಲಾ ವೃತ್ತ

ವಿರಹವಿದೀರ್ಣೆಯಂ ಸ್ಮರಶರಪ್ರಖರಪ್ರಕಟಪ್ರಹಾರದಿಂ

ನರಳುವ ನಲ್ಲೆಯಂ ರಜನಿಯಂತ್ಯದ ಮುನ್ನಮದೆಂತೊ ಧೂರ್ತತಾ

ವಿರಚನೆಯಿಂದೆ ತುಯ್ದು ತನುವಂ ಮನಮಂ ಮಿಗೆ ಕುಂಚಿಸುತ್ತೆ ಬಂ

ದಿರೆ ಶಮಿಸಲ್ಕೆ ಸಿರ್ರನವನೊಳ್ ಮುನಿದೇಳ್ವಳಡರ್ದು ಖಂಡಿತೆ ||

(ವಿರಹಿಣಿಯಾದ ಪತ್ನಿಯತ್ತ ಅಳುಕುತ್ತ ಬಂದ ಶಂಕಿತನಾದ ನಾಯಕನನ್ನು ಕಂಡು ಅವನಲ್ಲಿ ಸಿಡಿದು ಮುನಿದೇಳುವ ನಾಯಿಕೆಯೇ ಖಂಡಿತೆಯೆನಿಸುತ್ತಾಳೆ.)

ರಾಗ ಬಿಲಹರಿ – ಅಷ್ಟ, ಏಕ, ತ್ರಿಪುಟ ತಾಳಗಳು

ನೆನಪಾಯಿತೇ? ಈಗ ಮನವಾಯಿತೇ?

ಅನುಕೂಲದಾಂಪತ್ಯ ಬೇಕಾಯಿತೇ? ||ಪ||

ಅನುರಾಗವತಿಯರು ಅನುಗಾಲ ನಿಮಗಿರ

ಲೆನಗಾಗಿ ಬರುವಂಥ ಶ್ರಮವೇತಕೆ? ವಿಭ್ರಮವೇತಕೆ? || ಅ.ಪ||

ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿದರೇನು? ಹಾವ-ಭಾವಗಳೇನು ?

ಸಾಧು-ಸಜ್ಜನಿಕೆಯು ಸಾಕಿನ್ನು |

ಆ ದಿನಗಳ ರಸಮೋದಗಳೆಲ್ಲವ

ನಾದಿನೀಗಿದಿರಿಂದು ನಗಲೇನು ? ||

ಕನ್ನಡಿ ತರಲೇ? ಕಯ್ಯೊಳೆ ತೋರಲೆ ?

ಇನ್ನೀ ನಿಮ್ಮಯ ಚಾತುರಿಗೆ |

ಮನ್ನಿಸೆ ನಾನು- ಭಿನ್ನಿಸೆ ನೀವು

ಬಿನ್ನಾಣವಿದೇ ಸಿರಿದೊರೆಗೆ ||

ನಿನ್ನ ನಂಬಿದ ನನ್ನನೀ ಪರಿ

ಚಿಮ್ಮಿ ಚೆಲ್ಲಿದ ಚಮತ್ಕೃತಿಯೋ |

ಹಮ್ಮಿನಾಕೆಯು ಬಳಸಿ ಬಿಸುಟೀ

ನೆಮ್ಮಲಾಗದ ಪುರಸ್ಕೃತಿಯೋ ||

ಮೇಘಮೇದಿನಿ

- ದಿವಾಕರ ಹೆಗಡೆ, ಧಾರವಾಡ

ಬಾರದೆಲ್ಲಿಗೆ ಪೋದ ಮಾರ ರೂಪದ ಮೋದ |

ಕಾರಣವೇನೀಗ ಸಾರಸ ಗುಣ ಶೋಧ |

ಯಾರ ಕಣ್ಣಂಚಲಿ ಮಿಂಚು ಹೊಳೆಯಿತೊ ಕಾಣೆ |

ಯಾರ ಮಂಚದಿ ಗುಡುಗು ಅಡಗಿರಬಹುದೋ |

ದೂರದಂಚಲಿ ನಿಂತು ವಂಚನೆಗೈವನೆ |

ನೂರು ಸಂಚಿನ ನೀರ ದೂರಾಗು ನೀಬೇಡ ||

ಭಾಮಿನಿಯ ಭಾವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿ

-ಮಂಟಪ ಪ್ರಭಾಕರ ಉಪಾಧ್ಯ

…ಭಾರವಾದ ಎದೆಯ ಬಡಿತ. ನಿದ್ರೆಯೇ ನನ್ನ ಪಾಲಿನ ಸಂಜೀವಿನಿ ಎಂದು ನಿದ್ರೆ ಮಾಡಲು ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿದೆ. ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಪಂಚ ನನ್ನನ್ನು ಯಾಕೆ ನುಂಗಬಾರದು ಎಂದು ಕಣ್ಣು ಬಿಟ್ಟು ನೋಡಿದೆ. ಊರಿನಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಲರೂ ಊರ ಹೊರಗೆ ಹಾಕಿದವಳಂತೆ ಅನ್ನಿಸಿತು. ಯಾರೂ ನನ್ನ ಜೊತೆ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ನನ್ನ ಹೃದಯದ ಕೂಗಿಗೆ ಆಗಲೇ ಪರಿಚಿತಧ್ವನಿಯ ಸೇರ್ಪಡೆ. ಅದೇ ಗಾಡಿಯ ಸಪ್ಪಳ. ಇದರ ಲಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅದು ನನ್ನವನದ್ದೇ. ಸಪ್ಪಳದ ಧ್ವನಿ ಏರಿದಂತೆ ನನ್ನ ಹೃದಯದ ಬಡಿತವೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ನಾನೂ ಸಪ್ಪಳದ ದಾರಿ ಹಿಡಿದೆ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಸುಕಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಗಾಡಿ ನೋಡಿದೆ. ಗಾಡಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ದೀಪ ಆರಿಸಿಲ್ಲವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಲ್ಪದೂರದಲ್ಲೇ ಗಾಡಿ ನಿಂತಿತ್ತು. ಇನ್ಯಾರೋ ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಕಂಡಿತು. ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೂ ಹೆಣ್ಣೆಂದು ತಿಳಿಯಿತು. ನಿರಾಸೆ ಆಯ್ತು. ನನ್ನವನ ಗಾಡಿ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ತಿರುಗುವಾಗ ನನ್ನವನ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸಿತು. ಮತ್ತೆ ತಿರುಗಿ ಆಲಿಸಿದೆ. ದಿಟ್ಟಿಸಿದೆ. ಗರಬಡಿದು ನಿಂತೆ.

ನನ್ನವನು ಗಾಡಿಯಿಂದ ಸಲುಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಕೈಹಿಡಿದು ಇಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಏನೇನೋ ಸಾಂತ್ವನ-ಮುದ್ದು ಮಾತುಗಳಿಂದ ಹರಟೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ನನಗಂತೂ ಆಕೆ ಅಪರಿಚಿತಳು. ಆಕೆಯೋ ನನ್ನ ನಲ್ಲನ ಸಲುಗೆಯನ್ನು ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ನನಗಾಗಲೇ ಮೈಯ್ಯೆಲ್ಲಾ ಕಾದಿತ್ತು. ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಡಿದುಕೊಂಡೆ. ಹಲ್ಲು ಪುಡಿಯಾಗದೇ ಇದ್ದದ್ದು ನನ್ನ ಪುಣ್ಯ. ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯೇ ಸುಳ್ಳಾಯ್ತು. ನಾನೊಬ್ಬಳೇ ರತಿ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದ ಆತನ ಮಾತು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಅಸಹ್ಯವಾಗಿ ಚುಚ್ಚಿತು. ಆತನಿಗಾಗಿ ನಾನು ಪಟ್ಟ ಶ್ರಮವೆಲ್ಲಾ ವ್ಯರ್ಥವೆನಿಸಿ ನನ್ನ ಹತಾಶೆಯ ವಿರಹದಿಂದ ಶಕ್ತಿಗುಂದಿದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಕೋಪದ್ವೇಷಗಳು ಸೇರಿ ಶಕ್ತಿವಂತಳಾಗಿ ಸೆಟೆದು ನಿಂತೆ. ನನ್ನ ಸಿಟ್ಟಿನ ಅವತಾರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕೆಂದು ಆತನ ಬಳಿಗೆ ಹೊರಟೆ. ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಲ ಇರುವ ಆತನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಇರದು ಎಂಬ ವಿವೇಕದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದೆ.

ಕೈಕೈ ಹಿಸುಕಿಕೊಂಡೆ. ನನ್ನ ತಲೆಗೆ ಏನೂ ಹೊಳೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆತನಿಗಾಗಿ ತಂದ ಹೂಮಾಲೆಯನ್ನು ಹರಿದು ಬಿಸುಟೆ. ನನಗೇ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಚಿಗೆಗೆಟ್ಟವಳಿಗೆ ಸಿಗುವುದನ್ನು ಕಂಡು ನಾನು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಜಾಗೃತಳಾದೆ. ನನ್ನ ವಿರೋಧ ಇಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲ ಅಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರಿದರೆ ನನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೂ ಸ್ಥಳಕ್ಕೂ ಸಂಚಕಾರ ಬಂದೀತೆಂದು ನನ್ನ ಮನೆ ಸೇರಲು ಹೊರಟೆ. ನನಗೇ ಸೇರಿದ ಮನೆಗೆ ಇನ್ನಾರೂ ಬರಕೂಡದು ಎಂದು ಬುಸುಗುಡುತ್ತಾ ಬಾಗಿಲು ಜಡಿದೆ. ಬರುತ್ತಲೇ ರಂಗವಲ್ಲಿಯನ್ನು ತುಳಿದೆ. ಓರಣವಾಗಿರುವ ಮನೆಯು ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ಅಣಕಿಸುವಂತಾಯ್ತು. ಎಲ್ಲವುಗಳ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ರೌದ್ರವತಾರದ ದರ್ಶನ ಆಯ್ತು. ನನ್ನ ಕೋಪ ಮಾತ್ರ ಇಳಿಯಲೇ ಇಲ್ಲ.

ಆಗಲೇ ಬಾಗಿಲು ಬಡಿದ ಸದ್ದಾಯ್ತು. ಅದೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಲಯಬದ್ಧ, ನಯವಾದ ಸದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ. ನನ್ನ ಕಿವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕರ್ಕಶವಾಗಿತ್ತು. ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದೆ. ಅವನೇ ಪತಿರಾಯ ನಗುಮೊಗದ ವೇಷದಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳಲು ಮುಂದಾದ. ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ನೂಕಿ ತಡೆದು ಇಣುಕಿದೆ. ಆ ಮಾನಗೆಟ್ಟವಳೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಳೇ ಎಂದು. ಸದ್ಯ ಆಕೆ ಎಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ದುರುಗುಟ್ಟಿ ಅಸಹ್ಯದಿಂದ-ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ- ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕಂಡೆ. ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾನಗೆಟ್ಟವನಂತೆ ಕಂಡ. ತಕ್ಷಣ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಳಗೆ ಬಂದೆ. ಆಧಾರ ತಪ್ಪಿ ಆತ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಉರುಳಿದ. ಕ್ಷಣವೂ ಹಿಂದೆ ನೋಡದೆ ಒಳಗೆ ಬಂದೆ.

ನನ್ನ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾಗದೆ ಆತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ರಮಿಸಲು ಮುಂದಾದ. ಅವನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಾತೇ ಇಲ್ಲ. ಅವನೋ ನನಗಿಂತ ಜಾಣ. ನನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಕೆಣಕಬೇಕೋ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಣಕುತ್ತಿದ್ದ. ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡು ಬುಸುಗುಡುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ತಲೆಬಿಸಿ ತಣಿಸಲು ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಮಾಲೆ ಮುಡಿಸಲು ಮುಂದಾದ. ಪೇಟೆಯಿಂದ ತಂದ ತಂಪಾದ ರೇಷ್ಮೆಸೀರೆಯನ್ನು ಬಿಸಿಯಾದ ನನ್ನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೊದೆಸಿದ. ಮಂಚದಿಂದ ಇಳಿಬಿಟ್ಟ ನನ್ನ ಕಾಲ್ಗಳಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಗೆಜ್ಜೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ತೊಡಿಸಿದ. ಆಗೆಲ್ಲ ಹೆಣದಂತೆ ನಟಿಸಿದ ನನ್ನನ್ನು ಕೆಣಕಲು ನನ್ನ ಜಡೆಯನ್ನು ಎಳೆದು ತನ್ನ ರಸಿಕತನದ ಆಟಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದ. ನಾನೋ ಮಹಾಕಾಳಿಯಾಗಿಯೇ ಇದ್ದೆ. ನನ್ನ ಆಳದ ಕೋಪ ತಿಳಿದ ಆತ ತನ್ನ ಬಾಹುಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಲು ಮುಂದಾದ. ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಆತನ ಕೈ ಬೆರಳಿನ ಸ್ಪರ್ಶ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಗಿದ ವೀಣೆಯ ತಂತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆರಳಾಡಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ವರನಾದಗಳಂತೆ ನನ್ನ ಸಿಟ್ಟು ಇಳಿದೂ ಇಳಿಯದೆ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಮುಂದಾಯ್ತು. ಅಂದರೆ ನಾನು ಮಾತನಾಡಲು ಮುಂದಾದೆ. ನನಗೋ ಉತ್ತರಬೇಕಿಲ್ಲವಾಗಿತ್ತು. ಕೋಪದಿಂದಲೇ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಆತನ ಪ್ರತ್ಯಭಿನಯದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸೋಲುತ್ತಲೇ ಇದ್ದುವು. ಆದರೂ ಸೋಲು ಕಾಣಿಸದೇ ಆತನನ್ನು ಕೆಣಕುತ್ತಲೇ ಇದ್ದೆ ; ಚುಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇದ್ದೆ.

‘ಏನು ರಾಯರೇ, ತಮ್ಮ ಸವಾರಿ ದಾರಿತಪ್ಪಿ ಈ ಕಡೆ ಬಂದಿರಾ? ನನಗಾಗಿ ಬರುವ ಶ್ರಮ ಬೇಕಿತ್ತಾ? ನನಗಿಂತ ಸುಂದರಿಯರು ಮನ್ಮಥನಿಗೆ ಸಿಗಲೇ ಇಲ್ಲವೇ? ಛೆ ! ಛೆ ! ತುಂಬಾ ತೊಂದರೆಪಟ್ಟಿರಿ. ನಿಮಗಾಗಿ ಅದೆಷ್ಟು ಸುಂದರಿಯರು ಕಾದಿರುತ್ತಾರೋ! ಹಾಗಿರುವಾಗ ಬಡವಿಯಾದ ನನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಉಪಕಾರ ಆಯ್ತು. ಧನ್ಯಳಾದೆ. ತಾವಿನ್ನು ತೆರಳಬಹುದು’ ಹೀಗೆ ಹಲವು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚಿದೆ. ಆತ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಒಂದೇ ತೆರದ ಅಭಿನಯದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ. ‘ಅಬ್ಬಾ ! ನಿನ್ನ ಅಭಿನಯ ನೋಡಿದರೆ ಯಾವ ನಟನೂ ನಾಚಬೇಕು. ಸಾಕುಮಾಡು ನಿನ್ನ ನಟನೆ. ಹಿಂದಿನ ನನ್ನ ರಸಮಯದ ಸವಿಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಹಿ ಮಾಡಿ ಅನಿಸಿಕೆಯ ರತಿಯಂತೆ ನಾನು ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾನಾಗಿರಲಾರೆ’ ಎಂದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಗಾಡಿಯಿಂದ ಇಳಿಸಿದ ಬಿನ್ನಾಣಗಿತ್ತಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪಮಾಡಿದೆ.

ಸೂಕ್ಷ್ಮಮತಿಯಾದ ಆತ ‘ ಅಯ್ಯೋ ನೀನು ತಪ್ಪು ತಿಳಿದಿದ್ದಿ’ ಎಂದು ಸಮಜಾಯಿಷಿ ನೀಡಲು ಮುಂದಾದ. ತನ್ನ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಕೋಪ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಆ ಹೆಣ್ಣು ಮುಡಿದ ಹೂವಿನ ದಳ ಆತನ ತಲೆಯ ಮೆಲೆ ಪ್ರಸಾದ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಂತೆ ಕಂಡಿದ್ದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ಆಕೆಯ ನೀಳಕೇಶದ ತುಂಡೊಂದು ಈತನ ಶಾಲಿನ ಮೇಲೆ ಇರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ಇನ್ನು ಆಕೆಯ ಮೈಗೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಅತ್ತರು ಇವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಪಸರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಎಲ್ಲವಕ್ಕೂ ಒಂದೊಂದು ಕಾರಣ ಹೇಳಿ ತಟ್ಟಿಹಾರಿಸಿದ. ‘ಕನ್ನಡಿ ತಂದು ತೋರಿಸಲೇ?’ ಎಂದಾಗ ಇನ್ನು ತನ್ನ ಆಟ ಸಾಗದು ಎಂದು ‘ಪುಣ್ಯಾತ್ಗಿತ್ತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಧಾನಿಸು. ಹೊರಗಿನವರು ಕಂಡರೆ ಏನೆಂದಾರು?’ ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಮರ್ಯಾದೆಯ ಆವರಣದೊಳಗೆ ದೂಡಲು, ಸ್ವರ ಏರಿಸಿ ಗದರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದರೂ ತಕ್ಷಣ ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನ ಆಗಲಾರದು ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ರಮಿಸುತ್ತಲೇ ಒಳಗೆ ನೂಕುತ್ತಾ ನನ್ನ ಕಾಲು ಹಿಡಿಯಲು ಮುಂದಾದ. ನಾನು ಬಿಟ್ಟೇನಾ? ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಕಳ್ಳನ ನಾಟಕವೆಂದು ಬಗೆದು ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ಬೀಗಿದೆ, ಏರಿದೆ.

‘ನನ್ನ ಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನನ್ನಂಥವಳಿಗೇ ನೀ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ್ದಿಯಲ್ಲೋ, ನಿನ್ನಂತಹವನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಲಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಬಯಸಿದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾರೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಮುಡಿದ ಹೂವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮುಡಿಯಲಾಗದೋ ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ದೂರ. ನಿನ್ನಂತಹವನನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ ನನ್ನಂತಹ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಇದು ನಿರಂತರ ಶಾಪ. ನನ್ನಂತಹವಳಿಂದಲೇ ಗಂಡಿಗೆ ಇದು ತಿಳಿಯಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಹಜ್ಜೆ ಹಜ್ಜೆಗೂ ಇನ್ನೇನೋ ಹೇಳಬಯಸುತ್ತಾ ನನ್ನ ಬಳಿ ಬರುವ ಆತನನ್ನು ದೂರತಳ್ಳುತ್ತಾ ಒಮ್ಮೆಲೇ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದೆ. ಗೆದ್ದ ಆವೇಶದಿಂದ ಸೋಲುಂಡ ನಾನು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಹಾಕಿ ಅಗಳಿ ಹಾಕಿದೆ.

ಆತನನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದೆನಾದರೂ ನನ್ನನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾರದೆ ಕುಸಿದೆ, ಕಂಪಿಸಿದೆ. ನನ್ನ ಸಿಟ್ಟು ಇಳಿಯಲೇ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಕಿಡಿದೃಷ್ಟಿ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನೀರಿನ ಗಡಿಗೆ ಮೆಲೆ ನೆಟ್ಟಿತು. ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿದುಕೊಂಡೆ. ತಂಪಾಗಲಿಲ್ಲ. ಗಡಿಗೆಯ ನೀರನ್ನೇ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸುರಿದುಕೊಂಡೆ. ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗದೆ ಸಿಟ್ಟು ಮಾತ್ರ ಹಾಗೆಯೇ ಏರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿಟ್ಟೆಲ್ಲಾ ಗಡಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹರಿಹಾಯ್ದು ಗಡಿಗೆಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಚಚ್ಚಿದೆ. ಗಡಿಗೆ ನುಚ್ಚು ನೂರಾಯ್ತು. ಸಿಟ್ಟು ಇಳಿಯಿತು. ದಾಹ ಇಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ನೋಡಲು ನೀರಿನ ದಾಹ ಆದರೂ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯ ಪ್ರೀತಿಯ ದಾಹಕ್ಕೆ ನೀರು ಸಿಗಲೇ ಇಲ್ಲ…